ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮਕ ਮਣੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।" ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਹਾਂ ਵੱਡੀ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇਹੀ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਣੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਪੱਸ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਉੱਚੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ, ਉਗ੍ਰ ਤਪੱਸਿਆ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਸਦਾ-ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ—ਪृथਵੀ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੜੀ ਹੋਈਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ, ਚਾਂਦਨੀ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ-ਘਰ, ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮੰਡਲੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਕੁਮਲੀਆਂ, ਗੁਲਾਬੀ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਨੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵਿਆ ਕੁਮਾਰੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦੀਆਂ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਸੰਘਾਰਕ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪੰਛੀ ਤੇ ਮਸਤ ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਦੰਬ, ਨੀਪ, ਅਰਜੁਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਲ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਲੱਤਾਂ-ਘਰ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਦਿਲੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸਨ। ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਯਜਨ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਤੇ ਦੁਜਜਾਤੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ ਵਿਧਰਮ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੀਖੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਰੌਣਕਦਾਰ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੋਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਧਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਮਿਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੂ ਸੀ, ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਧਰਮ ਵੱਲ ਲਾਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਆਸਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤੀ, ਮੈਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਦੁੱਖ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਉਸ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਅਟੱਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਨੌਕ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਉਪਾਸਨਾ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ। ਇਸ ਨੌਕ ਨੂੰ ਮੋਖ ਦੇ ਖੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਟਿਕਾਓ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੌਕ ਬਣਾਓ।" "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਭੀ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਉੱਚ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ-ਸਥਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਮਹਾਨ ਤਪੋਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹਰਿ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਪੁਰਖ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੋਵਾਂ ਵਲੋਂ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਉਚਾਰਣ ਹੈ। ਅੱਗ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਗੌਰੀ, ਗਜਮੁਖ (ਗਣਪਤੀ), ਸਰਪ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਸੂਰਜ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁਰਗਾ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਦਿਸਾਵਾਂ, ਧਨਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਯਮ, ਰੁਦ੍ਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤੇ ਪਿਤਰ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਥ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਧੁਨ ਉਠੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੂੰਜ ਵਾਂਗ: 'ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਯੋਗ੍ਯ ਹਾਂ, ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹਾਂ।'" "ਜਦ ਇਹ ਤਰਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਅੱਗ (ਅਗਨੀ) ਉਠੀ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, 'ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਮੇਰਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰੋ।'" "ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅਸਤੀਤਵ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਅਸਤੀਤਵ ਹਾਂ।'" "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" "ਫਿਰ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਅਸੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਹੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'" "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਖੇਤਰਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ।" "ਫਿਰ ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੁੱਖਤਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।' ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਭਾਗ੍ਯਵਤੀ ਵੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ।" "ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਵਾਕ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਗਣਪਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ—'ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਭਾਗ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਉਹ ਵਿਗੜਿਆ ਨਹੀਂ।" "ਜਦ ਖੋਖਲਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਇਮ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਤੱਤ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, 'ਸਾਡਿਆਂ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਵੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਖੇਤਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਕੰਦਾ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਦੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਮਾਨੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਦਿੱਤਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।