ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰਜਨ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਸੀ, ਜੋ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਜੀਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕੰਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਖਲੀਆਂ, ਸਰੀਰ ਪਤਲਾ ਤੇ ਪਿੱਠ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੁੱਪ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਕਿਸੇ ਨਿੱਕੀ ਚਿੜੀ ਦੀ ਕਲਕਲੇ ਵਾਂਗ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਠੀਕ ਥਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਇਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਉਹ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉਪਰਾਲੇ ਦੇ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਤੀਰਥ-ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਯਜਨਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ।” ਉਸ ਜੀਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, “ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਯਤ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਪਿਤਰ ਤਿਲ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਨਰਕ ਵੱਲ ਧੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਤਾਂ ਸੁਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਪਰ ਅਸਹਾਇ ਲਈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵਧਾ ਦੇ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ, ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸੁਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਸਿੱਧੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਜੀਵ ਕਾਰਨ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਰੇਖਾ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੱਚਾ ਹੋਇਆ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਹ ਪਤਲੇ ਮੱਛਰ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਾਗੇ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਾਗਾ ਬਣਿਆ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਧਾਗੇ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਹਾਂ; ਸ਼੍ਰਾਧ ਲਈ ਹੀ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਥੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ? ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਰਸਤਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਾਧ, ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਦਾਨ—ਨਿਯਤ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ, ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਮੁੱਠ ਪਾਣੀ ਦੇ ਦੇਵੇ।” “ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਿਚ, ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕ ਮੁੱਠ ਪਾਣੀ, ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮੁੱਠ, ਫਿਰ ਦੋ, ਤੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਤਰਪਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ‘ਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਪ੍ਯਤਾਂਤੁ’ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਯਤ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਅਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ‘ਮਧੁਵਾਤਾ’ ਰਿਕ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਕਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਚਲਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਕਰਮ ਦੌਰਾਨ, ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ, ‘ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੀਏ ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।’ ਗੋਤ੍ਰ, ਮਾਂ, ਵੱਡੀ ਮਾਂ, ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਲਈ, ਬੈਠਣ, ਅਰਘ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿਚ ਨੀਅਤ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਅਤੇ ਧੋਣ ਵਿਚ, ਨਿਯਤ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਹਿਲੀ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ਤਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੀਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।