ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਵਰਾਹ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਵਰਾਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ। ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" ਉੱਤਰ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਬਜਾਮ੍ਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਮੈਥੁਰਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ—ਕੁਬਜਾਮ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨ—ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਫਰ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ 'ਵਰਾਹ' ਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਮਕਸਦ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਕਸਦ ਮਥੁਰਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਬਿਨਾ ਸਾਂਖਿਆ ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਥੁਰਾ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਥੁਰਾ-ਮਾਹਾਤਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਹੁਣ ਸੁਣ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਕੀ ਹੋਇਆ।" ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸੌ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਚੰਗੀ ਕੁਲ, ਚੰਗੇ ਸੁਭਾਉ ਅਤੇ ਉਮਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਨ। ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਸਮੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਜੀਵ ਉਥੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਨੇਰੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੱਛਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੋਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕੋਈ ਵਰਤ ਜਾਂ ਜਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਸੀ। ਪੂਰਬ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਹੋਰ ਜੀਵ ਆਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਧੀਆ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਤਗੜੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਂਦੇ, ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਤਲੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਧੰਸੇ ਹੋਏ ਪੇਟ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਡੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਇਕ ਮੁਨੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜੋ ਤੀਰਥ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਨਾਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਖਲੀਆਂ, ਪਿੱਠ ਧੰਸੀ ਹੋਈ, ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਤੀਰਥ ਦਾ ਨਿੱਤ ਦਾ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਿਨ ਰਾਤ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।" ਉਸ ਜੀਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਕੋਈ ਮੁੜ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਨਿਯਤ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ, ਕੋਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਚਲਣ; ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧ੍ਰੁਵ ਤੀਰਥ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਖੁਲਦੇ ਹਨ।