ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਣ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡਾ ਵੱਡਾ ਬੋਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ ਦੈਤ੍ਯ-ਵਿਧਵੰਸਕ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਮਨੁਸ਼-ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਤੀਖੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸਨੇ ਬਲੀ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਗੁਪਤ ਯੋਗ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਲਾਠੀ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਫੇਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਜਮਦਗ੍ਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਨੇ ਇਕੀ-ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸੱਤਾਈ ਵਾਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਤ੍ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ, ਜਿਸਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਵਰਗਾ, ਜੋ ਰਾਮ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਚਾਣੂਰ, ਕੰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਬਣ ਕੇ ਆਉਂਦਾ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਲਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਵਰਨ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਸਿੱਧ, ਨਾ ਦੈਤ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਉਸਦੀ ਅਨੇਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਮੱਛ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ! ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ! ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੱਕ ਲੈ ਚਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਜਦੋਂ ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਤਪੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਸੀ, ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ), ਨੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ, ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।” ਭੂਧਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਿਕਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਮੂਰਖ!” ਤਾਂ ਇੰਦਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਅਜੈਯ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਹਾਰਦਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਲੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸੁ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਚ ਨੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਇਹ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਿਲਾ! ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਰਜਯ ਨੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸਤਕ੍ਰਤੁ, ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਪੂਰਬ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸੁ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁੱਚ, ਜੋਗ ਅਪਨਾਕੇ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਜ਼ੁਕਾਮ ਸਹਿ ਰਹੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੁਰਜਯ ਮਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਚੌਗੁਣੇ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਆਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਆੰਗੀਰਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਯਗ੍ਯ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਅਗਲਾ ਕਰਨਾ।” ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਕੇ ਯਗ੍ਯ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਲਦੀ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਗ੍ਯ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਮਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਗਾਵਾਂ, ਜੋ ਸਾਰਮਾ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਸਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੈਤਿਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਯਗ੍ਯ ਦੀਆਂ ਗਾਵਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰਮਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਇਹ ਗਾਵਾਂ ਫਟਾਫਟ ਲੈ ਜਾਓ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।” ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਗਾਵਾਂ ਲੈ ਲਈਆਂ। ਗਾਵਾਂ ਲੁੱਟ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ, ਸਾਰਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਵਾਂ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ (ਦੈਤਿਆਂ) ਵਲੋਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲੈ ਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਕੁੱਤੀ (ਸਾਰਮਾ) ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਹੇ ਸਾਰਮਾ, ਸ਼ੁਭਾਵਤੀ, ਇਹਨਾਂ ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦੋਹ ਕੇ ਪੀ ਲੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਧ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਚੰਗੀਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ ਕਿ ਗਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰਮਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆਏ। ਦੈਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡੀ ਗਈ ਸਾਰਮਾ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਰਾਜਸੀ ਕੁੱਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਪਚਾਪ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਹੁਕਮ ਲੈ ਕੇ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਜਲਦੀ ਨਿਕਲ ਪਏ; ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਾਰਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਗਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਸਾਰਮਾ?” ਸਾਰਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।” ਇੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਯਗ੍ਯ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?” ਅਤੇ ਕੁੱਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਇੰਦਰ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸਾਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ, ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਕੁੱਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ।” ਤੇ ਫਿਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸਾਰਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਲੱਤ ਮਾਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰਮਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਧ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ; ਉਹ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ, ਕੁੱਤੀ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਦੈਤਿਆਂ, ਫੌਜਾਂ ਵਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ।