ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਭੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਹਨੇਰੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ।" ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰਵਾਨ (ਜਥੇ) ਨੂੰ ਖਾ ਸਕਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਭਰ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਸ ਕਰਵਾਨ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ।" ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਖਾਣਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਵੇਗਾ। ਮਿਹਰ ਕਰ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦੇ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?" ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰੂਪ ਲਿਆ ਹੈ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇ?" ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਦੇਵੇਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ..." ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ! ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ? ਇਹ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ? ਦੱਸ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉੱਜੈਨੀ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।" "ਕਦੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਥੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਹ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਆਰਾਮ ਦੀ ਥਾਂ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, "ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਮਹਾਤਮ" ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕੋਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?" ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। "ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ! ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।" ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸਦਾ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਐਸਾ ਪੂਰਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਥੁਰਾ ਖੇਤਰ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਇਹ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਹੈ।" "ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਕੰਦਨ, ਭਾਂਡੀਰ ਅਤੇ ਛੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਆਸੀਕੁੰਡ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ, ਜੋ ਦੱਸ ਮਿਲੀਅਨ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਕ੍ਰ ਤੀਰਥ, ਆਕ੍ਰੂਰ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਨਾਲੋਂ ਸੋ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।