ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿਚ, “ਅਸੀਕੁੰਡਾ ਮਹਾਤਮ” ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਜੀ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ? ਮੈਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।” ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੀ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਜਾਂ ਸੌਂਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਉਹ ਭਟਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਬੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸੀ। ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਵੈਯੰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਮਾੜਾ ਮਨੁੱਖ ਚੋਰੀ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਹ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਾਉਣਾ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਖਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਜਰੀਏ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਦੈਤ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ। ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿੰਨਾ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਦੀ ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਕਾਰਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਆਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਖਾਣਾ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦੇ।’ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣਿਆ ਹੈਂ?’ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਲੇ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁਰੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਣਿਆ ਹਾਂ।’ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਵਤੀਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਮਨਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਸਕਾਂ—’ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਮੁਝ ਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸ ਜੋ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ—’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ‘ਹੇ ਦੈਤ, ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ? ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਉੱਜੈਨੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਹ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਰਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ। ਇਕ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, “ਵਿਸ਼ਰਾਂਤੀ ਮਹਾਤਮ” ਅਧਿਆਇ ਵੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?” ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ, ‘ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ। ਤੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।’ ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇ।’ ‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋਵੇਂ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।