ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੰਕਾਦਿਕ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਸਨਾਤਨ ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੱਗਾਇਆ। ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜੋ ਦਹਿਨੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਾਇਮਾਨ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਪੰਛੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੱਖਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉੱਚਤ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਭੌਅ ਵਿੱਥੋਂ ਉਪਜਿਆ। ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਅਰਧ ਨਰੀ ਅਰਧ ਨਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡ ਲਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ—ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਰ। ਨਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇੰਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਹ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ, ਦੁਆਪਰ ਅਤੇ ਕਲਿ—ਇਹ ਚਾਰ ਯੁਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦਾਨੀ ਰਾਜੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ—ਸਭ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲੀ ਚਕ੍ਰਵਤੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁ ਸ੍ਵਯੰਭੂਵ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਆਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪਰਾਇਣ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਜੀ ਆਪ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਚਕ੍ਰਵਤੀ ਰਾਜਾ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਗੱਲਬਾਤ ਮਗਰੋਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮੂਲਯੋਗ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਸ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਅਚਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂ ਸੁਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਚਰਜ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ। ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਮੈਂ 'ਸ਼੍ਵੇਤ' ਨਾਮਕ ਟਾਪੂ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਸੀ ਜੋ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।" "ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਦੇਖੀ। ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਸੁਸ਼ੀਲਏ! ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਈ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?' ਉਹ ਕੁੜੀ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਯੋਗ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਰ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਲਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜਮਾਨ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਵੇਖੇ। ਪਰ ਪਲਕ ਮਾਰਦੇ ਹੀ, ਕੇਵਲ ਉਹ ਕੁੜੀ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ, ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਮੇਰੇ ਵੇਦ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸਰ ਗਏ? ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਇਹ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।'" ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਤੇਰੇ ਵੇਦ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਹਨ?" ਉਹ ਕੁੜੀ ਕਹਿੰਦੀ, "ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਆਪ ਨਾਰਾਯਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਗਵੇਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ, ਜਪ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜੁਰਵੇਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਤੇਜਮਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਮਵੇਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਮਹਾਨ ਵੇਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ 'ਅ' ਅੱਖਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹੀ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਇਸ ਵੇਦ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੋ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਜੀ ਨੇ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਦ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਆ ਗਏ। ਸੁਣੋ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ। 'ਅਵੰਤਿ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰਸਵਤ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸੇਵਕ ਤੇ ਅਨਾਜ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਕੈਲੇ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਝੀਲ ਵਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਭੇਟੀਆਂ।