ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਾਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਥੁਰਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਹੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਪੂਰਨ ਕਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਇੱਛਤ ਆਨੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਦਾ ਉਪਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜੋ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਚੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ, ਲੋਕ ਸਦਾ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਵਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਾ ਖੇਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਸ਼ੂ, ਭੂਤ, ਦੈਤ, ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਤ—ਇਹ ਸਭ, ਵਾਰਾਹ ਦੇਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਵਾਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਇੰਦਰ ਪੂਰਬ ਦੀ, ਯਮ ਦੱਖਣ ਦੀ, ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਉੱਤਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਘਰ ਜਾਂ ਮਹਿਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਥੁਰਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਜਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਮਾਤਾ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਅਸਚਰਜ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣੋ—ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡੀ; ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਗ ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਉੱਚੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਮ ਤੇ ਵੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਹੈ। ਉਥੇ, ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਨਮ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ—ਉਹ ਸਭ ਇਥੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਈ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਮਾਤਾ, ਜੋ ਉਥੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕੁਮੁਦਾ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ, ਗਾਊ ਹੱਤਿਆ, ਤੇ ਵਚਨ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਮਥੁਰਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੰਦ ਮੰਜ ਕੇ, ਧੋਏ ਹੋਏ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਚੁਪ ਰਹਿ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ, ਮਥੁਰਾ ਆ ਕੇ, ਸਵੈ-ਭਵਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਜਲ ਵਾਲਾ ਕੁਆਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਤੁਹਸਾਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿਧ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਰਾਹ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਥੁਰਾ ਮਹਾਤਮਯ ਦੇ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਵਾਰਾਹ ਜੀ ਦੇ 158ਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਮਥੁਰਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਧੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਸੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਗੁਣਾਵਾਂ ਵੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਨਾ ਤਾਂ ਦਾਨ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਯਜਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਹਰੀ! ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਕੋਈ ਇਸ ਫਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕੀ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਐਸਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕੇ?