ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ, ਜੋ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਦੇ ਰੱਖ-ਵਾਲੇ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਵਾਦਸ਼ਵਾਂ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਵੀ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਮਹਾਨ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਮਥੁਰਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਇਹ ਸੌ ਤਿੰਨਵਾਂ ਤੇ ਤਿੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ “ਮਥੁਰਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ” ਹੈ। ਹੁਣ ਯਮੁਨਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਮਥੁਰਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਪਤੀ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਰਾਜ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ—‘ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਭੇਦ ਦੱਸ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਦੱਸਾਂਗਾ।’” ਫਿਰ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। “ਮੈਂ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਦਵਾਦਸ਼ੇ ਦਿਨ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਇੂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡੀ ਨਹੀਂ। ਧਾਰਾਪਤਨਕ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿਤਾ ਸੀ।” ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੀ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ, ਲਿਖੇ ਨੁਸਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਰ ਗਏ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਚੰਭੇਜ ਘਟਨਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਵਯ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇੱਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ। ਉੱਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪੀ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਕੇ—ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਤੇ, ਹੇ ਵਸੁਧਾ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ—ਉੱਥੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜੋ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਉੱਤਮ ਘਾਟ ਤੇ, ਵਿਘਨ ਰਾਜਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਉਂਦਾ। ਪਾਰਵਤੀ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਵਿਘਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੋਟਿਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਜੋ ਲਾਲਚ ਤੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅੱਧਾ ਕੋਸ ਦੂਰ, ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਸ਼ਿਵ-ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਮਥੁਰਾ ਵਰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਥੁਰਾ-ਮਾਹਾਤਮਯ ਦੇ ਚੌਂਵਿਆਂ ਅਧਿਆਇ, “ਯਮੁਨਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ,” ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਅਕਰੂਰ ਘਾਟ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।