ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਬਰਫੀਲੇ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਉੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।" ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਸੱਤਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਔਰਵ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਥੇ ਬੜੀ ਲੰਮੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੱਸਤੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਯਾਤੀ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੀ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਔਰਵ ਨੇ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਜਾਣ ਪਏ ਕਿ ਔਰਵ ਤਿਆਗ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਥਾਂ ਫਲਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਪਰ ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਰਜਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਔਰਵ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕਈ ਫੁੱਲ, ਫਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਭੈ ਛਾ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਸੀ। ਮਹਾਨ ਜਲਣ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਸੀ। ਮੈਂ (ਵਰਾਹ) ਕਿਹਾ, "ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਵੀਰੂਪਾਖ੍ਸ਼ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਜਲਣ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਓ, ਉਸ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਆਓ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਕੇਵਲ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ।" ਉਥੇ ਸਤੱਤਰ ਸੌਰਭੇਯ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਥਾਂ 'ਗਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ' ਨਾਮੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਗੋਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੰਕ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਪੰਜਪਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ, ਦੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੇ ਆਸਨ ਹਨ। ਉਪਰ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਜਿਤਨਾ ਉੱਚਾ, ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਗਤ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਧਾਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਥਾਂ ਹੈ।