ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿ੍ਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਅਡੋਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਾਂ ਹੀ ਦੁਖ–ਸੁਖ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਧਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਤੀਤਵ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹਾਂ।" ਉਥੇ, ਮੈਂ 'ਹ੍ਰਿ੍ਸ਼ੀਕੇਸ਼' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਓਸ ਥਾਂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ–ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕੋਪਲਾਂ ਖਿੜ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬੋਲੇ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿਓ।" ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹਨ।" ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਈ। ਇਹੀ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤ੍ਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿ੍ਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ ਸੌ ਛਿਆਲੀ (146)ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤ੍ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਗੁਪਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਰਫੀਲੀ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਟਿਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤਰ (70) ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਔਰਵ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰਹੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉਹ ਉਥੇ ਨਿਰਲਿੱਪਤ ਰਹੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਲਾਭ–ਹਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ। ਫਿਰ, ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਯਾਤੀ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਆਪ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਔਰਵ ਨੇ ਉਥੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਤਪस्या ਕੀਤੀ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਔਰਵ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਓਹ ਥਾਂ ਫਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆ ਗਈ। ਪਰ, ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਸੁੱਟ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਔਰਵ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗਾ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹੋਈ, ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਗੁਪਤਿ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।