ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਮੰਗਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ਿ ਦੇਵਦੱਤ ਨੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਿ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ ਬਣੀ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਸਕੁਰਾਈ। ਉਸਨੇ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫਿਰ ਸੱਤਵੇਂ ਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਜਮੀ ਹੋਈਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਖਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਾ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਦੁਲਾਪਿਆਂ (ਸੁਖ-ਦੁਖ) ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ ਉਸਦੇ ਚੇਤਨ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਹਰੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਉਥੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਥੇ ਹੀ, ਮੈਂ “ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੀ। ਜਦ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਵੀਂਦਗੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੰਬ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਲੀ ਉੱਗ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।” ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁਲਭ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਉਸਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿਓ।” ਮੈਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਪਰਮ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਥੇ “ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ” ਵਾਲਾ ਚੌਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਰਮ ਰਾਜ ਹੈ—ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਹਿਮਾਂਚਲ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਟਿੱਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ‘ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸੱਤਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ, ਔਰਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਸਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਤੋਂ ਉਪਰਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਯਾਤੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਥਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਵੀ ਆਏ। ਔਰਵ ਉਥੇ ਸਮਤਾ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਔਰਵ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ... ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੀਆਂ ਪਾਵਨ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।