ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਥੇ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਗੰਡਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਬੈਠ severe ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉੱਪਰ ਤੇ ਹੇਠਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਦਇਆਲੁ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ—ਮੈਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਸੂਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਏਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ।" "ਇਹ ਥਾਂ ਹੁਣ ਸਮੰਗਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਇੱਥੇ ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਯੋਗ ਫਲ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਦੱਤ ਨੇ ਉੱਚਤਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਵਰਗੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਸਿਰਫ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤਵੇਂ ਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਖ-ਸੁੱਖ ਦੇ ਜੋੜੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੋਈ ਹੋਰ ਜੀਵ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੰਯਮਿਤ ਸੀ, ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। "ਹੇ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ," (ਭਗਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)। "ਉਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।" ਜਦ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ, ਉਹ ਕਦੰਬ ਦੇ ਕੋਪਲੇ ਵਰਗਾ ਲਗਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ।" ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਸਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਉਹ ਬੋਲੀ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿਓ।" ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਇੱਥੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਆਉਣਗੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਕਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਈ। ਇਹ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਗੁਪਤ ਰਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ' ਨਾਮਕ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇੱਕ-ਸੌ-ਛਿਆਲੇਂ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਦਾਈ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਰੂ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।