ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਬੜੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਨ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਫੰਦੇ ਨਾਲ ਹਰਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ?" ਉਹ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪਲ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ, "ਅਸੀਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰਿਆ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਈ ਦਿਨ ਇਹ ਮੌਜ-ਮਸਤੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਇਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਦਮੀ, ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਥੇ ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਘਨ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਤਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਉਹ ਗੰਡਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਥਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਠਾਨ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰੇਗਾ। ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਉਪਰ ਵੀ, ਹੇਠਾਂ ਵੀ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ—ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ। ਜੋ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਸੁਖਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਇਹ ਥਾਂ 'ਸਮੰਗਮ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਯੋਗ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਵਦੱਤ ਨੇ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਪਸਰਾ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਮਿਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਾਲੀ ਸਮਝਦੀ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਸਕਰਾਈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਠਾਨ ਲੀ। ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫਿਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸੋ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਜੋੜੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਬਾਹਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਧਰਤੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ (ਸ਼੍ਰੀਹਰਿ) ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਮੈਂ "ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼" ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ, ਉਹ ਕਦੰਬ ਦੇ ਕੋਮਲ ਕਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੰਪਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਤਪਸਿਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸਤੂਤੀ ਕੀਤੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ।