ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਗੰਡਕੀ ਨਦੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬੜੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਅਤੁੱਟ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਡਕੀ ਅਤੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਬੜਾ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਹੀ ਤੇਰੀ ਲਈ, ਸੁੰਦਰੇ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਜੋ ਫਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਅਯੋਗ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹਨ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪਿਤਰ, ਸੱਤ ਮਾਤਰ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਲੀਨ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ; ਹੁਣ ਦੱਸ, ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮਕ, ਇਕ ਸੌ ਪਚੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹਾ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰੁਰੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਾਰੇ: ਜਦੋਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣੀ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।" ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰੁਰੂਸ਼ੰਡਾ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਉੱਚਾ ਖੇਤਰ, ਹੇ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਦਵਾਨ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਉਹ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜੜਾਂ, ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨਵਾਨ ਸੀ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ— ਭਗਵਾਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ, ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ: "ਜਦ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ਤਾੰ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਹਵਾ ਜੋ ਇੱਛਾ ਲੈ ਆਈ, ਬੋਲੀ—"ਕਿਸ ਦਾ ਮਨ, ਭਾਵੇਂ ਸੰਯਮੀ ਹੋਵੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ?" ਤੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੀ, ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਬੋਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਭਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸੁੰਦਰ ਹਿਮਾਲਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵਸਦਾ ਸੀ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਮੇਰੀ ਸਥਿਤੀ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਛੱਡ ਦੇ। ਫਿਰ, ਕਾਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। "ਜਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਮੋਹਕਤਾ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਕਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।" "ਇਹ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ, ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ।" ਉਸ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਅੰਬ੍ਰਸ ਦਾ ਰਸ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਲਯਾ ਹਵਾ ਠੰਡੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਕਰੂਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ—ਉਥੇ, ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮਲੋਚਾ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਗੰਧਰਵ ਗੀਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਗੰਧਰਵ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।