ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘੋੜਾ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵਯ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ। ਉਥੇ ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਨਾਗ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਸ਼੍ਵਤੇਗੰਗਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਜਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੰਡਕੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਨੂੰ ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਗੰਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਨਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਖਿਆਤ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ—ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਖਜੂਰ, ਅਸ਼ੋਕ, ਬਕੁਲ, ਆਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆਲਾ ਰੁੱਖ ਹਨ; ਸੰਤਰੇ, ਬੇਰ, ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਲਿਮੂ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ; ਚੰਬੇ, ਕੁਰਾਵਕ, ਨਾਗ, ਕੁਟਜ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਇਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਤુલਾ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਤਕ ਨਿਯਮਤ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਜਨਾ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ, ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ, ਧਰਤੀ! ਮੇਰੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਫਿਰ ਰੁਰੂ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਹੱਦ ਗੰਡਕੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੱਕ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਡਕੀ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਇਹ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਪੁੰਨ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਪ ਹੈ। ਸਭ ਲਾਭਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਨਾ-ਯੋਗ ਜਾਂ ਨਾ-ਸੇਵਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੋ ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ੁਭ ਹਨ—ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ—ਸੱਤ ਪਿਤਰ ਪੱਖ, ਸੱਤ ਮਾਤਰ ਪੱਖ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਿਆਹੀ ਪੱਖ—ਨੂੰ ਉੱਥਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।