ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਇਕੱਠੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ, ਇਰਾਦਾ ਕਰਕੇ ਕਿ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਪਾਣੀ ਪਿਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਿਆ। ਪਰ ਉਥੇ ਇੱਕ ਮਗਰਮੱਛ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਯਾਦ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਕਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਇਆ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘਸੀਟ ਲਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਹੋਈ—ਕਈ ਵਾਰ ਖਿੱਚ-ਤਾਣ ਹੋਈ, ਦੰਦ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਏ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਮਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੱਥਰ ਸੁੱਟੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਵੇਣੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਭਰਤ ਪੁਲੱਸਤਯ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਤ ਕਾਰਨ ਉਥੋਂ ਵਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਉਥੇ ਪੂਜਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਜਲੇਸ਼ਵਰ—ਜਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹ ਪਿਆ, ਉਥੇ ਹੀ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਮੈਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਭਟਕਣ ਕਾਰਨ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਨੰਦੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਵਾਟਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸਾਲੰਕਾਯਨ ਵੰਸ਼ ਦੇ, ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤ੍ਰਿਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਤ੍ਰਿਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੋਈ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 'ਹੰਸ ਤੀਰਥ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਾਂ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਲਈ ਭੁੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਭੇਟ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੰਸ ਬਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਥਾਂ 'ਹੰਸ-ਤੀਰਥ'—ਹੰਸਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥ—ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਇੱਕ ਯਕਸ਼ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 'ਯਕਸ਼ ਤੀਰਥ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਨੇ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਮੈਥੋਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਰਿਹਾ ਉਹ ਗੁਪਤ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ।