ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਨਾਨਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਮੰਦਰ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਾਪਣਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੁੰਡ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਗੁਪਤ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਇਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਕੇ ਇਥੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਹਣੀ ਵਰੰਗਨਾ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕਸਾਰ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਇਥੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਦੁਰਲਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵੀ ਗੁਪਤ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੀ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਉੱਚੇ ਵਿਂਧਿਆ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਥੇ, ਉਸ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰਫ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੱਕਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗਦਾ ਹੈ। ਹਲ ਅਤੇ ਮੁੱਸਲ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸ਼ੰਖ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਦਿਵਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਮੰਦਰ ਮਹਾਤਮ' ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਤਿਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਤਮ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।