ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵਿਰਾਹਾ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਮੰਦਾਰਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਲੋਕ ਉੱਥੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਉੱਥੇ ਕੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਮੰਦਾਰਾ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੱਲਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਭੇਦ ਹੈ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਰਾਹਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਦਾਰਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੰਦਾਰਾ ਪਹਾੜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ। ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮੰਦਾਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਹੈ। ਉਥੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬੜੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੰਦਾਰਾ ਰੁੱਖ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁੱਤ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਥੇ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੁੱਖ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਕੂੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਪਣਾ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਉਥੇ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਉਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰਾਤ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਵਿਂਧਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵੀ ਐਸੀਆਂ ਹੀ ਗੁਪਤ ਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ, ਉੱਚੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉਥੇ, ਉਸ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਿਰਫ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਅੱਠ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੰਦਾਰਾ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਪਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਵਾਸ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।