ਦੁਰਜਯ ਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਮਤਕਾਰੀ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਠਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, “ਇਹ ਰਤਨ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ?” ਆਖਰਕਾਰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ।” ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਬਾਹਰੋਂ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਰੋਚਨ ਸੀ, ਨੂੰ ਸੰਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਰਮੁਖਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰਤਨ ਮੰਗੇ। ਵਿਰੋਚਨ ਮਹਾਤਮਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਇਹ ਰਤਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਉ।” ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਰਮੁਖਾ ਰੁੱਸ ਗਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ, ਜੋ ਮੁੜ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਐਸਾ ਮੰਗਤਾ ਬਣ ਕੇ ਕਿੰਨਾ ਦਰਦਨਾਕ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?” ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਗੱਲ ਉਸ ਪਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਆਖੀਂ: ਜਲਦੀ ਚਲਾ ਜਾ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ! ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਤੇਰੀ ਤਿਆਗੀ ਦੇਵੇਗਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਸ ਤੇ ਲੱਕੜ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਤਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਵੱਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੰਤਰੀ ਵਾਪਸ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਰਜਯ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਨੌਕਰ ਨੀਲ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰਤਨ ਜ਼ਬਰਦਸੀ ਲੈ ਆ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ।” ਨੀਲ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਤਨ ਯਜਨ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨੀਲ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਉਤਰੀਆ, ਉਸ ਰਤਨ ਵਿਚੋਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਭਿਆਨਕ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਨਿਕਲ ਆਏ। ਚੜ੍ਹਦੇ ਰਥ, ਝੰਡੇ, ਘੋੜੇ, ਤੀਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਢਾਲਾਂ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੂਣੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਰਤਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਪੰਦਰਾਂ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਯੋਧੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਨ: ਸੁਪ੍ਰਭਾ, ਦੀਪਤਤੇਜਸ, ਸੁਰਸ਼ਮੀ, ਸ਼ੁਭਦਰਸ਼ਨ, ਸੁਕਾਂਤੀ, ਸੁੰਦਰ, ਸੁੰਡ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਸੁਮਨਾ, ਸ਼ੁਭ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਸੁਖਦਾ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸੁਦੰਤ ਅਤੇ ਸੋਮਾ। ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਜਣੇ ਰਤਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਚਨ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਯੋਧੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੀਰ ਜੰਬੂਨਾਦਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾ ਤੇ ਭਾਲੇ ਵੀ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਰਥ ਦੂਜੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਹਾਥੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਘੋੜਾ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੇ ਪੈਦਲ ਯੋਧਾ ਪੈਦਲ ਯੋਧੇ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਆ ਗਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ। ਤੀਰ-ਧਨੁਸ਼ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਜੰਗ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਮੰਤਰੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਖੁਦ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਦੁਰਜਯ, ਜੋ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਵੱਡਾ ਨਾਸ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਫੌਜਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ। ਹੁਣ, ਉਹ ਦੈਤ ਦੇ ਨਾਂ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਜੰਗ ਲਈ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਘਾਸਾ, ਵਿਘਾਸਾ, ਸੰਗਾਸਾ, ਅਸ਼ਨੀਪ੍ਰਭਾ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ, ਸੁਘੋਸ਼ਾ, ਉਨਮੱਤਕ੍ਸ਼, ਭਯੰਕਰ—ਇਹ ਸਨ। ਅੱਗੇ, ਅਗ્નਿਦੰਤ, ਅਗ್ನਿਤੇਜਸ, ਬਹੁਸ਼ਕ੍ਰ, ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ, ਵੀਰਾਧ, ਭੀਮਕਰਮ ਤੇ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸੁਰ, ਉੱਚਤਮ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਕਸ਼ੌਹਿਨੀ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਦੁਰਜਯ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਜਾਦੂਗਰ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਤਨ-ਉਤਪੰਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਲੜਨ ਲੱਗੇ। ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਘਾਸਾ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਜੋ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇ ਗਰਮ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਘਾਸਾ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆ; ਸੁਰਸ਼ਮੀ ਨੇ ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਾਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸ਼ੁਭਦਰਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਸ਼ਨੀਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੀਰ ਮਾਰੇ; ਸੁਕਾਂਤੀ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇ ਸੁਘੋਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਸੁੰਡ ਨੇ ਉਨਮੱਤਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਪੰਜ ਤੇਜ਼ ਤੀਰ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੁਕੀਲੇ ਤੇ ਵਕਰੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਸੁਮਨਾ ਨੇ ਅਗ્નਿਦੰਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਸ਼ੁਭਾ ਨੇ ਅਗ੍ਨਿਤੇਜਸ ਨੂੰ, ਸੁਸ਼ੀਲ ਨੇ ਵਾਯੁਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਸੁਮੁਖ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਰਦਨ ਨੂੰ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵੀਰਾਧ ਨਾਲ, ਸੁਕੀਰਤੀ ਨੇ ਭੀਮਕਰਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇਹ ਦੈਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਤਨ-ਉਤਪੰਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ-जਿਵੇਂ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਤੇਜ਼ ਹੋਈ, ਉੱਧਰ ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਰਮੁਖਾ ਨੇ ਸਮਿਤ, ਕੁਸ਼ਾ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜੰਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਚੰਭੇਜ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੌਜਾਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਡੂੰਘੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਰਤਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਉਹ ਰਤਨ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਭਾਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਰਮੁਖਾ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?