ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਉਸ ਪਾਪੀ ਰਾਖਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾ, ਚੰਡਾਲ।’’ ਪਰ ਜਦੋਂ ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਡਟਿਆ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਸੱਚ ਤੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਾਂਗਾ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਡਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੱਚ ਦੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡਿੱਠਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ! ਹੁਣ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਖਾਓ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਅੰਗ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਖਾਓ। ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰੋ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰੋ।’’ ਇਸ ‘ਤੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚੰਡਾਲ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਚੰਡਾਲ, ਜੋ ਆਚਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਨਾਲ ਹੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਾਖਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ, ‘‘ਤਾਂ ਵੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਾਖਸ।’’ ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚੰਡਾਲ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡਿੱਠਾ ਸੀ, ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ‘‘ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਗੀਤ ਦਾ ਫਲ ਦੇ।’’ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਾਖਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜਦ ਮੈਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੀਤ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਇਨਾਮ ਮੰਗਦਾ ਹੈਂ?’’ ਰਾਖਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਰਵੋਤਮ ਪুণ्य ਦੇ ਦੇ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।’’ ਰਾਖਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ, ਜੋ ਗੀਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰਾਖਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਗੀਤ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।’’ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ ਨੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, ‘‘ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੰਡਾਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ। ਫਿਰ ਰਾਖਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਖਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।’’ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਮੈਂ ਜਨੈਊ-ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਯਜਨਾ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਯਜਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਪੰਜਵੇਂ ਰਾਤ, ਜਦਕਿ ਕਰਮ ਅਧੂਰਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਰਾਖਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਜਦ ਜਨੈਊ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰ ਬੈਠਿਆ। ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ।’’ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਖਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।’’ ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਜੇ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।’’ ਇਹ ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ‘‘ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,’’ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਖਸ, ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚਾਂਦ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਜਨਮ ਲੈ ਗਿਆ। ਉੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ, ਜਦ ਮੈਂ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਗੀਤ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।