ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਸੁਕੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮਕ ਪੁੱਰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੁਰਜਯ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੱਸਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤਪੋਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਘ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀਆਂ, ਹੌਲੀ ਹਵਾ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਘਰ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਵ ਮਹਿਲ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੋਮ-ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ; ਘਰ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੱਚੇ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਮਨ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਹਰ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯ ਨੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ। "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚਤਮ ਧਰਮੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ," ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅੰਦਰ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗੌਰਮੁਖਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸਵਾਗਤ ਦੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਦਿਆਂਗਾ।" ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਉ, ਹੇ ਮਹਾਨ!"—ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਵੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੈਣਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੰਜ ਟੋਲੀਆਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਇਸ ਤਪੋਧੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਹੈ?" ਫਿਰ ਗੌਰਮੁਖਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਕੀ ਭੋਜਨ ਦਿਆਂ?" ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਹਾੜ! ਗੌਰਮੁਖਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: "ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ! ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਆਦਿ-ਰੂਪ ਹੋ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਜਲ-ਰੂਪ ਹੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਜਲ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਰੂਪ ਹੋ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਓਂਕਾਰ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਵਸ਼ਟ-ਧੁਨੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਭੂ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਭੁਵਹ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਜਨ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਪਸਿਆ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਤ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਿਤ ਤੇ ਅਚਲਿਤ—ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਰਿਗ ਆਦਿ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਸ਼ਤਰ ਜਨਮੇ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਯਜਨ ਸਥਾਪਤ ਹੋਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਆਈਆਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਗਾਂ, ਪੰਛੀ, ਤੇ ਸੱਪ—ਸਾਰੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ! ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਅੱਜ ਦੁਰਜਯ ਨਾਮਕ ਰਾਜਾ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਗਰੀਬ ਹਾਂ ਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਓ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖਾਂ—ਚਾਹੇ ਰੁੱਖ, ਘਾਹ ਜਾਂ ਮੂਲ—ਉਹ ਸਭ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਣ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਝਲਕ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਈ। ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਖੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਤਮਾ ਦਾ ਤੇਜ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਇੱਕ ਥਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਤਾਂ ਇਹ ਵਰ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਹੁਣ, ਇਹ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰ-ਦਾਤਾ ਬਣ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਨ ਉੱਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਵਸ਼, ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਰਤਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਗੌਰਮੁਖਾ ਰਿਸ਼ੀ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਮਹਾਂ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਚੰਦਨੀ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਸੌ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਘਰ ਸੋਚਿਆ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਐਸੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਘਰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਬਾਗ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਕਿਲ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ, ਤੇ ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ, ਨਾਗ ਤੇ ਕੇਸਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅਸਤਬਲ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।