ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਦਾ ਸਮਾਰੋਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਓ ਧਰਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕ੍ਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਥੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਤਾਈਵਾਂ (127ਵੇਂ) ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦীক্ষਾ-ਸੂਤਰ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾਂ ਲਈ ਦਰਪਣ, ਅੰਜਨ ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਧ ਦੀ ਦਿੱਖਾ ਦੀ ਰੀਤਿ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਦੀ ਦਿੱਖਾ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਨਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਮਾਨ ਲਿਆਉਣੇ ਹਨ, ਸਿਵਾਏ ਇੱਕ ਦੇ—ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲਾਠੀ ਦਿੱਖਾ ਸਮੇਂ ਵਰਤਣੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦੀ ਲਾਠੀ ਦਿੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਦਿੱਖਾ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ! ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਧਰਮ-ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤਿਆਗ ਦਿਤੀਆਂ ਹਨ।” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੂਜਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਛੁਹੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!” ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਹੈ ਕਸ਼ਤਰੀਯ ਦੀ ਦਿੱਖਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੈਸ਼ ਦਿੱਖਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਜਦੋਂ ਵੈਸ਼ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਧੰਦੇ-ਕਿਰਤ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਥਾਂ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲੀਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਡੁੰਬਰ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜੇ। ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਗੋਡੇ ਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਮੈਂ, ਇੱਕ ਵੈਸ਼, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਵੈਸ਼ ਧੰਦੇ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੇਤੀ, ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਵਪਾਰ—ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਭਗਵਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਦਿੱਖਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਦਿੱਖਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਰੀਤੀਆਂ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅੱਠ ਹੱਥ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਪੇਟੋ, ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚੱਲੋ। ਉਸਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵ ਲਾਠੀ ਤੇ ਨੀਲਾ ਵਿਅਸਤ੍ਰ (ਕੱਪੜਾ) ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਖਾਣਯੋਗ ਤੇ ਅਖਾਣਯੋਗ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਦਰ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਗਏ।” ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੇ: “ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋਵੋ।” ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਸਪਸ਼ਟ ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਥੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਹ ਹੈ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖਾ ਅਤੇ ਇਹੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।