ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਲਈ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਕਲੀਫ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਜਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੀਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ।” ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਦੁ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਨਿਸ਼ਾਦ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰੋਣਾ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਹੋਣ। ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਣ ਗਿਆ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਗੱਲ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਖ ਵਿਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਜਾ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ।” ਪਰ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਕਿਹੜੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਰਖ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀ ਬਣ ਗਏ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ, “ਨਿਸ਼ਾਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੇਲਾ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ, ਨਿਸ਼ਿਧ ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਬਚਦਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵਰ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਤੂੰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖ ਲਏ, ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ।’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ, ‘ਹੁਣ ਤੂੰ ਕਾਫੀ ਦੇਖ ਲਿਆ, ਹੇ ਉੱਚਜਾਤੀ।’ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਕੀ ਲਾਈ। ਉਥੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ—ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਨਿਸ਼ਾਦ, ਵੇਖ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ, ਚਟਾਈ, ਵਸਤ੍ਰ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਪਹਿਨਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਲੈ ਗਈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਅਚਾਨਕ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਦੁਪਹਿਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਫੁੱਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉੱਚਕੁਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦੁਜਜਾਤੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ, ਉਥੇ ਚਟਾਈ, ਘੜਾ ਅਤੇ ਦੰਡ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ? ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਜਲਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ?” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਇਸੀ ਦੌਰਾਨ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਉੱਚਕੁਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ... ਉਹ ਸੋਚਦਾ, “ਇੰਨਾ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਗਿਆ? ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਇਹ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?” ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਹੈਰਾਨ ਕਿਉਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਕੀ ਵੇਖਿਆ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਜਗਤਗੁਰੂ, ਤੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਆਇਆ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ?” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਿਸ਼ਾਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਵਿਛੋਲੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਾਜ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।