ਸੁਣੋ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚਰਿੱਤਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਜਸੀ ਰੂਪ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਾਮਸੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਲਕ ਬਣ ਗਏ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੂਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ; ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਯਜਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਯਣ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਸੁੰਦਰੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਸੁਣੋ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਹੋਏ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਨ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਕਾਂਤਿਮਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤ੍ਰੇਯ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਇੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਆਏ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਤ੍ਰੇਯ ਮੁਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—"ਹੇ ਮੂਰਖ ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੋਂ ਹਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗਾ।" ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਤੇਜੀਲਾ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਜੈਯ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਂ ਦੁਰਜਯਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤ੍ਰੇਯ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪ ਕਰਵਾਏ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਪਸਵੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਬਣਿਆ। ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ, ਕੀਰਤਿਮਤੀ, ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੋਇਆ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯਾ ਰਾਜਯੋਗ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੁਰਜਯਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਚਿਤਰਕੂਟ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੁਰਜਯਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ। ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ (ਸਿੱਧਾਂ) ਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਖੰਡ, ਜੋ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ, ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਆਗੇ, ਸੁਵਰਨਮਈ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹਰੀਵਰਸ਼, ਅਤੇ ਕੁਰੁਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਖੇਤਰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਏ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਗ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੁਰਜਯਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਇੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੁਰਜਯਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਆਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਜਿੱਤ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਘਟਨਾ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਦੁਰਜਯਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਵਿਰ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਢਲਾਣ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਥੇ ਦੋ ਤਪਸਵੀ ਉਸ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਏ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਹੈ; ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਦੇਵੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਰਜਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?" ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਕ ਸਨ, ਬੋਲੇ, "ਅਸੀਂ ਅਸੁਰ ਹਾਂ—ਵਿਦ੍ਯੁਤਸੁ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁੰਨਾ।" "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਵਾਂਗੇ।" ਦੁਰਜਯਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯਾ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਧਨਾਦਾ (ਕੁਬੇਰ) ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ, ਜੋ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਦਿਸਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹਨ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਇਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਅਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਕਿਸ ਦੇ ਹੋ? ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?