ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੱਸਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਾਇਆ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ, ਇਹ ਪਰਮ ਅਤੇ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵਸੁੰਧਰਾ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਤੂੰ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣੀ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਸੁਣ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਪੱਖ ਪੱਖ ਵਧਦਾ ਤੇ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਠੰਡਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਹੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਮਾਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗ—ਉਂਗਲੀਆਂ, ਪੈਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਸਿਰ, ਕਮਰ, ਕੰਨ, ਅੱਖਾਂ, ਖੋਪੜੀ, ਮੱਥਾ, ਜੀਭ—ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਜਾਂ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੁਆਰਾ ਪਚਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀ, ਸਪਰਸ਼, ਰੂਪ, ਰਸ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ—ਇਹ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ੇ, ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਚਲ ਰਹੀਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਜਲ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੀ ਜਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਤਲਾਬ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਬੱਦਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਲੂਣੀਲੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਜੀਵ, ਜਦੋਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੱਡੀਆਂ-ਵੱਡੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ, ਦਵਾਈ ਦੇਣ ਉੱDespite all efforts, some creatures still perish. ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਭ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੱਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਗਰੁੜ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਅੰਗੀਰਸਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਰੁਣ ਦੀ ਮਾਇਆ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੁਬੇਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਨ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਕ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ) ਦੀ ਮਾਇਆ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਜਲ-ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਲੋਕ ਪੁੱਛਣ ਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ, ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਔਖਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਮਾਇਆ ਰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਧਰਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਰਚਦਾ ਹਾਂ। ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਬੜੀ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।