ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਧ ਗਈ, ਤਾਂ ਸਭ ਪੁਰਾਤਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਹਰ ਟਾਪੂ ਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪੂਜਨ-ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਾਵਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਖਰਕਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਹਰੀ, ਕਈ ਬਾਂਹਾਂ, ਪੇਟ, ਮੁਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰ ਦਿਆਂ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ! ਤੇਰੇ ਵਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ। ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਅਸ਼ਵਿਨ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਪਿਤਰ—ਸਭ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੂਜਨ-ਯੋਗ ਬਣਾਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਹੈ, ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਜਨ-ਯੋਗ ਬਣਾਵਾਂਗਾ," ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਤ ਯਥਾ-ਥਾਨ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ; ਪਰਮਾਤਮਾ, ਉਹਨਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸਤਵ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਸਤਵ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਵਿਦਿਆ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਤੇ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਕੇ ਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਹ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੀਖਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਧਾਰੀ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਜ ਰੂਪ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਮ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਉਹ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਤੇ ਕਲਿ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਯਣ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਕੁਮਾਰੀ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਤਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ—ਸਭ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਰਨਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਤੇ ਕਾਂਤਿਮਤੀ ਸਨ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਉਤਮ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਤ੍ਰੇਯ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਲੰਮੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਵੱਡਾ ਇੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹਾਥੀ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖੜਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਤਾਂ ਰਾਜੀ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। "ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਮੂਰਖ ਇੰਦਰ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਗਵਾ ਦੇਵੇਂਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਪਵੇਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣਾ, ਤੇਜਵਾਨ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਾਹਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ, ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਕਰਤਬਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਖਾ, ਪਰ ਅਜੇਹਾ ਅਜੈਯ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ"—ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਗਰਭਵਤੀ ਕੀਤਾ; ਸਮੇਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਰਜਯ ਨਾਮ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ; ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ—ਉਹ ਹੀ ਆਤ੍ਰੇਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਸੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸਨੇ ਵੇਦ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੀ, ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਕਿਰਤਿਮਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਭਾਗੀ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਦ੍ਯੁਮਨਾ ਨਾਮਕ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੁਪ੍ਰਤੀਕ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਰਾਜਯੋਗ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਨੇੜੇ ਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਉਮਰਦراز ਹੋਇਆ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜ ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਖੁਦ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦੁਰਜਯ ਨੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸੋਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁਧਿਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਭ ਖੇਤਰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ, ਹੋ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਨਾਮਕ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਜਿੱਤਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰੀ-ਵਰਸ਼ਾ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਧਰਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਕੁਰੁਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਮੱਧ ਖੇਤਰ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਜੰਬੂ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਰਾਇਆ। ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਦੁਰਜਯ ਦੀ ਜਿੱਤ—ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਉੱਤੇ—ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ, ਜਲਦੀ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੁਰਜਯ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਆਇਆ, ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਸੀ; ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਇੰਦਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਟਿਕ ਗਿਆ; ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਘਟਨਾ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਦੁਰਜਯ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ, ਸਾਮਾਨ ਵਿਆਸਤਾ। ਫਿਰ, ਦੋ ਤਪਸਵੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਏ।