ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਰਖ ਦੱਸਣੀ ਚਾਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਪੀੜਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਕੀ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਜੋ ਮੇਨੂੰ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਦੀ ਭੇਟਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੂਖੀ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੰਗ-ਵਿਕਲੰਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਗੂੰਗੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦਾਨੀ ਮਨੁੱਖ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਾਗਣੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖੀ ਹਨ। ਜੋ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਾਪ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੁਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ—ਜੋ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁਖੀ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁਖੀ ਹੋਰ ਕੌਣ? ਜੋ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੋ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਲਈ ਅਟੁੱਟ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖ ਲਈ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਦੇ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿੱਟੀ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਸੁਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਤੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕ ਸੋਲੰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ 'ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ' ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।