ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਮਾਧਵ—ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਆਤਮਾਵਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਜਾਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਹੀ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਖਯ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪਰਵੈਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਤੇਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ‘ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਮਾਧਵ, ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਉਹ ਕਰਮ ਜੋ ਸੁੱਖ ਤੇ ਸਵਰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਨਾਂ ਤਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੌ ਯਜਨਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੋ ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਹ ਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕਈ ਪਾਸੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਾਧਵੀ, ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਵਾਦਸ਼ੀ (ਬਾਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ) ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਕ ਮਿੱਠੀ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਬੂੰਦਾਂ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਿਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿੱਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਧੂਪ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ: ‘ਧੰਨ ਹਰੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।’ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ‘ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਸੁੱਖਮ ਗੰਧ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਧੰਨ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਹੇ ਸੋਮ-ਪਤੀ, ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਧੰਨ ਅਚੁਤ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਧੂਪ ਦੀ ਭੇਟ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।’ ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼ਿਆਮਾਕ, ਸੁਆਸਤਿਕ, ਗੇਹੂੰ ਅਤੇ ਮੂੰਗ—ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅਨਾਜ ਸਵਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਛੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿਣਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ, ਮੇਰੇ ਨਿਯਮਤ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣਾ, ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ: ਇੱਕਾਗ੍ਰ, ਸਵੈ-ਨਿਆਂਤਰਿਤ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਨੀ, ਬਹਾਦੁਰ, ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ, ਘੱਟ ਬੋਲਣਾ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਾਗਵਤ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਾ, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣਾ, ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਹਨ। ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਮੈਨੂੰ ਭਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਧਵ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।