ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਨੌਵੀਂ ਗਾਂ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦਸਵੀਂ ਗਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਪੀਲ-ਭੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਗਾਂ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਫੈਦ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, 'ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ-ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦੋ-ਮੂੰਹੀ ਗਾਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਦੋ-ਮੂੰਹੀ ਗਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵਡਿਆਈ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੀ ਸੀ। ਇਹ ਗਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨ-ਯੋਗ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਧਵ! ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਾਂ ਬੱਚਾ ਜਣ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ! ਇਹ ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪस्या ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦਾਨ ਦੁਇਜਨ (ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ) ਦੁਆਰਾ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਦੁਇਜਨ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਪਿਲਾ ਲਕੜਾਂ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ-ਭੂਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਭੂਰੀਆਂ ਗਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕੜਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸੰਗਮਾਂ ਉੱਤੇ ਵਡਿਆਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨਾ ਦੇਵੀ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਵਾਂਗ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਪਾਪੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੈਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਗੰਦੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਜੋ ਐਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੌ ਮਿਲੀਅਨ ਵਰ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਗੰਦੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਗੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭੂਮਿ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਤਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਧੀਆ ਦਾਨ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਜਣਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੀਏ। ਜਦ ਬਚਾ ਜਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਗਾਂ ਦੇ ਜਣਨ ਦੁਆਰ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਧਰਤੀ! ਜਿੰਨੀ ਗਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਉੱਨੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਭੂਰੀਆਂ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ੁਧ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰੀਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨੀ ਧਰਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।