ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਪਣਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਪਰ, ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਸAGE ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦੀਪਕ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਪੱਥਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਤ੍ਯਤਪਾ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਹੱਥ ਦੀ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਖੂਨ, ਨਾ ਮਾਸ, ਨਾ ਹੀ ਹੱਡੀ ਦਾ ਮੱਦਰਾ ਦਿੱਸਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਟਵૃਖਸ਼ ਕੋਲ ਇਕ ਜੋੜਾ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੋ।" ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਬਾਰੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।" ਪੁਸ਼੍ਯਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਤਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਚੰਭਾ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਰਾਖ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਆਓ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਸੀਂ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪਾਸੇ ਚੱਲੀਏ।" ਇੰਝ ਆਖਣ ਉੱਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸੂਰ (ਵੱਡਾ ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੂਰ ਵਾਂਗ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਝ ਫੈਸਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਿਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਈਆਂ, ਜੀਭ ਬੋਲਣ ਲਈ ਤਰਸ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜੋ ਛੱਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਲਿਆ।" ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੂਜਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ, ਉਸਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਪੈਰ ਧੋਣ, ਜਲ ਪੀਣ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਅਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਨਚਾਹੀ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਿਲ-ਦਾਨੀ ਗਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਉਹੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਆਪ ਹੀ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਅਰਥ ਸਮਝਾਓ: ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?" ਗੰਗਾ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹਿਸ਼ਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੈਤ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਮਹਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।