ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਉਹ ਨੰਗੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਖੋਪਰੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਤ, ਤੇ ਕੇਸਰੀ ਚੋਲਾ ਪਾ ਕੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਭ ਵਡਿਆਈਯਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਪੁਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਸਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ।" ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਉਲਾਸ-ਧੁਨੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਏ ਸਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਕਰਤੱਬ ਹੋਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਇਥੇ ਨਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ! ਦੱਸੋ, ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ? ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।" ਪਰ ਗਲਤ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਗਲਤ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਪਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਪੁਸ਼੍ਯਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪੱਥਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਲਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ, ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਤਰਜਨੀ ਉਂਗਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਖੂਨ ਨਿਕਲਿਆ, ਨਾ ਮਾਸ, ਨਾ ਹੱਡੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਛ ਕੋਲ, ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸਾਫ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੋ।" ਉਹ ਕਿੰਨਰ ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪੁਸ਼੍ਯਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਦਭੁਤ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਖ ਦੇ ਵਹਿਣ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, "ਆਓ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਅਸੀਂ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਸੇ ਚੱਲੀਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਵਰਾਹ (ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ, ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਇੰਦਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਰਾਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਹੋ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਰੰਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕਰਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰਵਾਰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" ਉੱਦੋਂ ਇੱਕ ਵਰਾਹ, ਜੋ ਬਾਂਸ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਜੀਭ ਕੁਝ ਆਖਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਛੱਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਇਹੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੂਜਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲੇ—ਮੈਂ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾ, ਉਸਦਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ, ਆਚਮਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਆਖ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਨਿਮਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਆਖਿਆ ਗਿਆ: "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਫਲ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਧਰਮੀ!