ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਮਨੁੱਖ, ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਗਦਾਧਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੌਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂੜੀਆਂ, ਹਾਰ, ਅਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮੌਰ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਵਿਛੌਣਾ ਲਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਫੜਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਵੀ ਗਦਾਧਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਿੱਟੇ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ, ਤੇ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦੇ ਹਨ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਤ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਛੇਹ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਗਦਾਧਰ ਜੀ ਜਿੱਤੂ ਹੋਣ। ਸਤ, ਰਜ ਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਇਕੱਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਗਦਾਧਰ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਮਗਰਮੱਛ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਗਦਾਧਰ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਚੁੱਕ ਲੈਣ। ਉਹ, ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਆਪ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ, ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅੰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਰਚਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਜੋ ਮਤਸਯ ਆਦਿਕ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵਛਰ, ਵਾਨਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਥਾਈਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ ਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਫੜਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਦੇਣ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰੈਭਯਾ ਨਾਮਕ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਅਚਾਨਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੇ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਾਣਯੋਗ ਬਚਨ ਬੋਲੇ। "ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ, ਤੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਰੈਭਯਾ। ਦੱਸ, ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?" ਰੈਭਯਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੇ, ਜਿਥੇ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੱਸ ਸਕਾਂ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਥੋਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਰੈਭਯਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਦਿਵਯ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਰੈਭਯਾ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਮਿਲ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰੈਭਯਾ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਕਹੀ, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰ ਤर्पਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾ੍ਹਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਹੜਾ ਵਿਆਧ ਵਾਸੂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਮਾਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ। ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦਾ। ਉਹ ਸਦਾ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ, ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਜੁਨਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਰੰਗਤ ਵਾਲੀ ਧੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਰਜੁਨਕੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਕੁੜੀ ਜੁਆਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਇਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਿਸ ਨਾਲ ਕਰੀਏ? ਕੌਣ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਆਧ ਸੀ, ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫੈਸਲਾ ਕਰਕੇ, ਮਤੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਅਰਜੁਨੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦੇਵੋ।" ਮਤੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਆਧ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀ ਅਰਜੁਨਕੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਵਿਆਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਮਤੰਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਧਰਮਵਿਆਧ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਅਰਜੁਨਕੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਸੱਸ-ਸੁਰੇ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਸੱਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਧੀਏ, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵ ਮਾਰਦੀ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਤਪ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।" ਇਹ ਤਾਣਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਨਾਜੁਕ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਬੱਚੀ ਸੀ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਧੀਏ, ਕੀ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ?" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਸੱਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਵਿਆਧ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਕਹਿ ਕਹਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਣਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਵਿਆਧ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮਤੰਗ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮਤੰਗ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਵਿਆਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਸੰਵੇਦਨਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਮਤੰਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗੇਹੂੰ, ਚੌਲ ਤੇ ਜੌ ਹਨ, ਸਭ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਜੋ ਚਾਹੋ ਖਾਓ।" ਵਿਆਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦਿਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਗੇਹੂੰ, ਚੌਲ ਤੇ ਜੌ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਵਾਂਗਾ।" ਤਦ ਮਤੰਗ ਨੇ ਇੱਕ ਸੂਟੀ ਵਿੱਚ ਚੌਲ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੇਹੂੰ ਵਿਆਧ ਨੂੰ ਵਿਖਾਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮਵਿਆਧ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਮਤੰਗ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਮਤੰਗ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਖਾਧਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਚੰਗਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪ ਬਣਾਇਆ। ਤੁਸੀਂ ਖਾਂਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਵਿਆਧ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਜੀਵ ਮਾਰਦੇ ਹੋ; ਐਸੇ ਪਾਪੀ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕੌਣ ਧਰਮਵਾਨ ਖਾਵੇਗਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਡਿਆਈ, ਉੱਚੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਪਰਖ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਧਰਮ, ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਦਇਆ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।