ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਇਹ ਕਥਾ ਮਹਾਂਦੇਵ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹਰਾ ਆਪ ਹੀ ਦੋ ਸਾਲ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਕਪਾਲ (ਖੋਪੜੀ) ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੱਥ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਨਾ ਡਿੱਗੀ। ਫਿਰ, ਦੋ ਸਾਲ ਹੋਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਕਪਾਲ ਹੱਥ ਤੋਂ ਨੀਵੇਂ ਨਾ ਡਿੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਲ ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲ ਹੋਰ ਭਟਕਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ, ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥ 'ਕਪਾਲਮੋਚਨ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਉਸ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਜਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਗੜ੍ਹ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਕਪਾਲਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਉੱਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਓਹ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ; ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਅਸਮਾਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਪਾਲ ਫੜ ਕੇ ਭਟਕਣਾ ਕੀਤੀ, ਤੇਜ਼ ਕਪਾਲ-ਹਸਤ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪੀਲਾਪਣ ਬਣਿਆ; ਹੁਣ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਸਰੀਰਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ। ਨੰਗਾਪਣ, ਕਪਾਲ ਧਾਰਣ ਅਤੇ ਪੀਲਾਪਣ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਜੋ ਤੂੰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਰੀਤੀ ਦੱਸੋ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਜੈਕਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਆਪਣੇ ਕੈਲਾਸ ਵਾਸ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਤ ਗਏ। ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕਰਤੱਬ ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ' ਨਾਮਕ ਸਤੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮਹਾਨ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਹਾੜ ਬਾਰੇ ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਾਲਚੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੁਰਵਾਸਾ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ? ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਉਹ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਵਲੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪੱਥਰ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀ। ਉਥੇ, ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ਚਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖੱਬੀ ਅੰਗੂਠੀ ਵਾਲੀ ਉਂਗਲ ਕੱਟ ਲਈ। ਉਥੇ ਨਾ ਲਹੂ, ਨਾ ਮਾਸ, ਨਾ ਹੱਡੀ ਦਾ ਗੂਦਾ ਦਿੱਸਿਆ। ਉਸ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਵਟਵਿੱਟਾ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਕਿੰਨਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸਵੇਰ ਦੀ ਸਾਫ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਤੇ ਅਣਸੁਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।" ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਿੰਨਰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲ ਪਏ...