ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅਧਿਆਇ 'ਤ੍ਰਿਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਤਮ੍ਯ' ਵਿੱਚ, ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ—ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਤਨ, ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਨੌਕਰ-ਚਾਕਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚਾਮੁੰਡਾ ਦੀ ਨਵਵੇਂ ਮਿਲੀਅਨ (ਨੌਂ ਕਰੋੜ) ਰੂਪ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੈष੍ਣਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਸੀ ਮਿਲੀਅਨ (ਅਠਾਰਾਂ ਕਰੋੜ) ਰੂਪ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਹ ਗਿਆਨ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੁਕਿਆ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ: ਕਪਾਲਿਨ, ਰੁਦ੍ਰ, ਬਭਰੂ, ਭਵ, ਕੈਰਾਤ, ਸੁਵ੍ਰਤ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਣਗੇ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਰੁਦ੍ਰ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ? ਦੱਸੋ, ਓ ਧਰਮਵਾਨ!" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਹੀ ਆਚਰਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ।" ਇਸ ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਿਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜਨੇਊ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ। ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਦੇ ਸਤੰਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਨਿੱਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਤੇ, ਉਥੋਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਵਿਟਸਤਾ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਗੋਮਤੀ, ਅਤੇ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀਆਂ 'ਤੇ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਨੇਪਾਲ ਗਿਆ, ਉਥੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਨਾਵਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਗੋਟ ਸੀ; ਉਹ ਨੰਗਾ, ਕਪਾਲਧਾਰੀ ਤਪस्वੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਪਾਲ ਹੱਥੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਨੰਗਾ ਕਪਾਲਧਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋ ਸਾਲ ਤਕ, ਹਰਾ (ਰੁਦ੍ਰ) ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਪਾਲ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੋ ਹੋਰ ਸਾਲ, ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕਪਾਲ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟਿਆ। ਇਕ ਸਾਲ ਹਿਮਾਲਾ ਪਰਬਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਦੋ ਹੋਰ ਸਾਲ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ (ਰੁਦ੍ਰ) ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਰਹਵੇਂ ਸਾਲ, ਪਰਬਤ 'ਤੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਤਦ ਉਹ ਤੀਰਥ 'ਕਪਾਲਮੋਚਨ' ਨਾਮ ਦਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 'ਤ੍ਰਿਜਲੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਪ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।