ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਹਰ ਵਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਆਈ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਨੇਕਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ—ਭਾਲਿਆਂ, ਪੱਟੀਸਾਂ ਅਤੇ ਗਦਾਂ—ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੈਤਯ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ। ਉਹ ਨਵੀਨ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਅਨੇਕ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਸਵਤ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਤੇ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭੁੱਖਾ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਵੀਆਂ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ, ਵਕੁਲ ਤੇ ਲਕੂਚ ਰੁੱਖ, ਚੰਦਨ, ਸਪੰਦਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਸਰਲ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਸੀ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਅਸੁਰਕੰਨਿਆ ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਤਪਸੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਡਰਾ ਦੇਵਾਂਗੀ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਖੇਡਾਂਗੀ ਤੇ ਆਦਰ ਪਾਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਿਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਲੀ, ਨੁਕੀਲੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਗਈ, ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਲਈ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮਹਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਤੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਲਈ ਮਹਿਸ਼ ਬਣ ਜਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ, "ਸ਼ਾਪ ਖਤਮ ਕਰੋ।" ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਏਕ ਅਸੁਰਕੰਨਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਏੰਦੁਮਤੀ ਸੀ, ਬੇਹੱਦ ਸੋਹਣੀ, ਨੰਗੀ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦਿੱਸ ਗਈ। ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਦਾ ਵੀਰਜ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵਾਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵੀਰਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪੀ ਲਿਆ, ਤੇ ਇੰਝ ਉਸ ਨੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਬਲਵਾਨ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿਸ਼ਾ ਪਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਦੂਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵੀ ਹੱਸ ਪਈ; ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਹੰਸੀ, ਦੂਤ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਤ ਤੇ ਅਚਲਤ—ਦੇਖ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਹੈਲ, ਜਯਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਜਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਜੇ ਇਹਦੀ ਕਨ੍ਯਾ-ਵ੍ਰਤ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ, ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੇ ਦੂਤ, ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਆ ਗਏ। ਉਹ 'ਧੰਨ, ਧੰਨ' ਆਖਦੇ ਹੋਏ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਅਮਰ ਦੇਵਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਅਸੁਰ ਕੋਲੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਅਸੁਰ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਅਸੁਰ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰੋ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਨਾਲ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਗਵਤੀ ਕੁੜੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਢਾਲਾਂ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਲੈ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਣਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਰਾਂ ਵੰਨ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਉੱਥੇ ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯਕਸ਼ਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀਂਦੀਆਂ। ਕਈ ਅਸੁਰ ਨੇਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਵੱਧ ਗਏ, ਧੜਾਂ ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੰਝ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅਸੁਰ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਜਿਹੜੇ ਬਚ ਗਏ, ਉਹ ਮਹਿਲਸ਼ਾਸੁਰ ਕੋਲ ਭੱਜ ਗਏ।