ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਅਤੇ ਕੰਪ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਗੱਜਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਅੰਜਨਾ, ਨੀਲਕੁਕ੍ਸ਼ਿ, ਮੇਘਵਰਨ, ਬਲਾਹਕ, ਉਦਰਾਕ੍ਸ਼, ਲਲਾਟਾਕ੍ਸ਼, ਸੁਭੀਮ ਅਤੇ ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮ—ਇਹ ਅੱਠ ਦੈਤ੍ਯ, ਸਵਰਭਾਨੂ ਸਮੇਤ, ਵਸੂਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਦਿਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀਮ, ਧਵੰਕ੍ਸ਼, ਧਵਸਤਕਰਨ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਅਤਿ-ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਜਰਕਾਇਆ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼, ਭੀਮਦੰਸ਼ਟਰ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਅਤਿਕਾਇਆ, ਮਹਾਕਾਇਆ, ਦੀਰਘਬਾਹੂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ੍ਯਪਤੀ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਦਿਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕ੍ਰੋਧਤ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਕਾਲ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼, ਹਰਣ, ਮਿਤ੍ਰਹਾ, ਅਨਿਲ, ਯਜ੍ਞਹਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ, ਗੌਘ੍ਨ, ਸਤ੍ਰੀਘ੍ਨ ਅਤੇ ਸੰਵਰਤਕ—ਇਹ ਦੱਸ ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ, ਕੁੱਲ ਗਿਆਰਾਂ ਦੈਤ੍ਯਪਤੀ, ਜੰਗ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਬਾਕੀ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਦੈਤ੍ਯ ਮਹਿਸ਼ਾ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸਿੱਧਾ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਅਭੈ ਸੀ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਸਾਧਿਆਂ ਤੇ ਰੁਦਰਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਜਦੋਂ ਹਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ—ਭਾਲਿਆਂ, ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਗਦਿਆਂ—ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੈਤ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਸਨ, ਓਥੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਆਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੁਪਾਰ੍ਸ਼ਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸਰਸ੍ਵਤ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਬਲੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਭੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਵਕਨਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਮੰਨਮੱਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਢਲਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਅੰਬਰ ਨਾਮ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬੌਰ, ਵਕੁਲ, ਲਕੁਚ, ਚੰਦਨ, ਸਪੰਦਨ, ਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸਰਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੈਤ੍ਯ-ਕੁੰਵਰੀ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ—"ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਤਪੱਸਵੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਡਰਾ ਦੇਵਾਂਗੀ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗੀ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਜਨਨੀ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭੈਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੰਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਦੈਤ੍ਯ-ਕੁੰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ—"ਤੂੰ ਜਦ ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੈਸ ਬਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਕਾਰੀ, ਤੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਭੈਸ ਬਣੀ ਰਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ—"ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਖਤਮ ਕਰੋ।" ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਵਾਚਨਾ ਦਿੱਤੀ—"ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਨਾਰੇ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਦੈਤ੍ਯ-ਕੁੰਵਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਏਂਦੁਮਤੀ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨਗਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਤਪੱਸਵੀ ਦਾ ਵੀਰ੍ਯ ਪੱਥਰਾਂ ਵਾਲੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੀਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲਾ ਲੱਗਾ, ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—"ਮੈਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਜਲ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵੀਰ੍ਯ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਪੀ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਉਹ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਵੀਰ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਹਿਸ਼ਾ ਪਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਵਾ ਬਣਿਆ। ਹੁਣ ਉਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਨੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ। ਦੂਤ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵੀ ਹੱਸ ਪਈ, ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲੀ। ਜਦ ਉਹ ਹੰਸੀ, ਤਾਂ ਦੂਤ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਤ ਤੇ ਅਚਲਤ—ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕਾ ਜਯਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਆਖੇ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਨ—"ਜੋ ਕੁੜੀ ਦੀ ਚਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਆਖੀ, ਉਹ ਤੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜੇਕਰ ਉਸਦਾ ਕਨ੍ਯਾ-ਵ੍ਰਤ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਛੱਡੋ ਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੂਤ, ਵਾਪਸ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੂਤ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਸੀ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਵੀ ਨਾਰਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਏ, ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ।