ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਦੈਤਯ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਮਹਾਂ ਘਨੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਂਤਿ ਨੀਲੇ-ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੈਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਫੌਜ ਨੂੰ—ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ—ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।” ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਅਜੇਤ ਫੌਜ ਲਿਆਇਆ। ਹਰ ਦਾਨਵ ਇੱਥੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਜਰਧਾਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਵੇਂ ਕਰੋੜ ਦਾਨਵ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਟੋਲੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੈਤਯ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜੰਗੀ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਇਹ ਦੈਤਯ, ਜੰਗ ਲਈ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਨਿਕਲੇ। ਦੈਤਯ ਅਜਿਹੇ ਰਥਾਂ ‘ਚ ਸਵਾਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸਨ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉੱਚੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ‘ਚ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਯ ਮਹੀਸ਼ਾ, ਜੋ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਉਤਾਵਲੇ ਹੱਥੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੈਤਯਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਸਜਾਏ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਵਲ ਜੰਗ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ। ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕੰਨ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਛਿੜ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸੂਰਮੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਜਨਾ, ਨੀਲਕੁਕਸ਼ੀ, ਮੇਘਵਰਣ, ਬਲਾਹਕ, ਉਦਰਾਕਸ਼, ਲਲਾਟਾਕਸ਼, ਸੁਭੀਮ ਅਤੇ ਭੀਮਵਿਕ੍ਰਮ—ਇਹ ਅੱਠ ਦੈਤਯ ਅਤੇ ਸਵਰਭਾਨੂ ਮਿਲ ਕੇ ਵਸੂਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋਰ ਬਾਰਾਂ ਦੈਤਯ ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਿਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੈਤਯ ਸਨ: ਭੀਮ, ਧਵੰਕਸ਼, ਧਵਸਤਕਰਨ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਨ, ਵਜਰਕਾਇਆ (ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ), ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਰਕਤਾਕਸ਼, ਭੀਮਦੰਸ਼ਟਰ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹ੍ਵ, ਅਤਿਕਾਇਆ, ਮਹਾਕਾਇਆ, ਦੀਰਘਬਾਹੂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤਕ। ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਦੈਤਯ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਆਦਿਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੋਰ ਕਈ ਦਾਨਵ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਰੁਦਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੁੱਟ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਲ, ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ, ਰਕਤਾਕਸ਼, ਹਰਣ, ਮਿਤ੍ਰਹਾ, ਅਨਿਲ, ਯਜ੍ਞਹਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ, ਗੌਘ੍ਨ, ਸਤ੍ਰੀਘ੍ਨ ਅਤੇ ਸੰਵਰਤਕ—ਇਹ ਦੱਸ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਦੈਤਯ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਕਰਨ ਆਏ। ਬਾਕੀ ਦੈਤਯ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਮਹੀਸ਼ਾ ਆਪ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਇੰਦਰ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਦੈਤਯ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ—even ਜੇ ਉਹ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਭਾਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ, ਵਸੂ, ਸਾਧਯ ਤੇ ਰੁਦਰਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰ ਤੇ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਗਿਣਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵੀ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋਈ। ਐਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਆਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ—ਭਾਲਿਆਂ, ਪੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗਦਿਆਂ—ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੈਤਯ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ, ਜੋ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੰਵਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਰਜਨਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਸਵਤ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਮਹਾਬਲੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਭੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਘੁੰਮ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੰਦਰਾਚਲ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਬਰ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੰਡਪਾਂ, ਵਕੁਲ ਤੇ ਲਕੁਚ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਚੰਦਨ, ਸਪੰਦਨ, ਸਾਲ ਤੇ ਸਰਲ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਨ-ਉਪਵਨ ਉਥੇ ਸੋਭਾ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੈਤਯ ਕੁਮਾਰੀ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, ‘ਮੈਂ ਆਪ ਇਸ ਤਪस्वੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਡਰਾ ਦੇਵਾਂ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਖੇਡਾਂਗੀਆਂ ਤੇ ਆਦਰ ਪਾਵਾਂਗੀ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭੈਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੁਕਲੇ ਸਿੰਗ ਸਨ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਗਈ। ਪਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਅੱਖ ਵਾਲੀ ਦੈਤਯ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ‘ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੀ ਹੈਂ, ਭੈਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਾਪਣ, ਤੂੰ ਸੌ ਸਾਲ ਲਈ ਭੈਸ ਬਣ ਜਾ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੋਲੀ, ‘ਮੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਖਤਮ ਕਰੋ।’ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਜਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਤੇਰਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ; ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਫ਼ਸਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕੰਢੇ ਤੇ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਸਖ਼ਤ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਦੈਤਯ ਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਏਂਦੁਮਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਹੋਈ ਦਿੱਸੀ।