ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਕਿ ਉਸੇ ਦੇਵੀ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜਦੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਧੀ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈ, ਉਸੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਰਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈਂ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਅੱਖਰ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਦਾਤਰੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ। ਤੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਓਮ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਹੈਂ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਨਿਸ਼ਚਲ, ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਲਕਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੰਗਲ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਸਿਫਤ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਨਾਰੀ ਸੁੰਦਰ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਾਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਗਈ, ਉਹ ਰਾਜਸਤਾ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਨ੍ਯਾ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਤਪ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਨੈਨਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ, ਭਰੇ ਹੋਠਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਕਪੜੇ ਤੇ ਕੰਧੇ, ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਤਿ ਰੂਪਵਾਨ ਕਨਿਆਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਛੋਹ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਥੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਲੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੌਦ ਵਾਲੇ ਘਰ, ਮਣਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਲ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ: ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ, ਚੰਦਰਕਾਂਤੀ, ਸੂਰ੍ਯਕਾਂਤੀ, ਗੰਭੀਰਾ, ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ, ਸੁਜਾਤਾ, ਮੁੰਜਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਸ਼ਸ਼ਿਨੀ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਚਾਰੁਕਨ੍ਯਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ, ਧਨ੍ਯਾ, ਪੀਨਪਯੋਧਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭਾ (ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ), ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਸ੍ਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਚਾਰੁਮੁਖੀ, ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ, ਵਿਭਾਵਰੀ, ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਜਯੰਤੀ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਸਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਲੋਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਯੁਵਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਸੌੰਦਰਯ ਨਾਲ, ਚੰਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗਾ ਤੇ ਨਾਗਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਸਾਧੂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਮਾਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਹੀ ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਆਸਨ ਲਿਆਵੋ, ਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਲਈ ਜਲ ਜਲਦੀ ਲਿਆਵੋ।” ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਅਤੇ ਅਰਘਯਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।” ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਇੰਦਰਲੋਕ, ਉਥੋਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵੀ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, “ਹਾ! ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ! ਹਾ! ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਚਮਕ! ਹਾ! ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗੰਭੀਰਤਾ! ਹਾ! ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਯੁਵਾ ਅਵਸਥਾ!” ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, “ਹਾ! ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉੱਤਰਨ ਵਾਲੀ ਨਿਰਵਿਕਾਰਤਾ!” ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਕਿਨਰਾਂ ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਮੰਗਲ ਦਾਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਗਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਨਗਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮਹੀਸ਼ਾ ਸੀ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਉਥੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹੀਸ਼ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਦੈਤਿਆ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ, ਵਰਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਰੂਪ-ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਜੋ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲ-ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਨ੍ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੋਂ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਆਇਆ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।