ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਵੇਂ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਵਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਉਥੋਂ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨੋਜਾਤ ਪੁੱਤਰ—ਕੁਝ ਤਪਸੀ, ਕੁਝ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ—ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵੰਡ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰੀ ਜਗਤ ਦੀ ਜੀਵ-ਰਚਨਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵ ਹਰ ਥਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦਾ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਇਹ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਹੀ ਰਚਿਆ ਗਿਆ—ਪੁਰਾਣਾ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ! ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਦੇਸ਼ ਬਾਰੇ ਸੁਣ, ਜੋ ਤ੍ਰੈ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।" ਉਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਗੀਸ਼ਾ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਕਿਤੇ ਅਮਿਤਾਖਰਾ, ਕਿਤੇ ਵਿਧਿਆ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵਿਭਾਵਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹਨੇ ਵੀ ਮਿਠੜੇ ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਦੇਵੀ, ਲਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਸੋਹਣੀ, ਕਿਤੇ ਰੌਦ੍ਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਚਤਮ ਤੇ ਅਨੁੱਚਤਮ ਦੋਵੇਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਉਹੀ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਚਨਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਦੁਆਰਾ, ਸਾਰੀ ਜਗਤ, ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ, ਪਰਿਵੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਗੋਚਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ: "ਵਧਾਈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸੱਚ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਅਡੋਲ ਦੇਵੀ, ਉਤਮ ਅੱਖਰ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਹੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਮੂਲ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੋ, ਸ੍ਵਧਾ ਹੋ, ਅਰੰਭ ਹੋ, ਓਮ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਖਸ਼, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਦੀ ਮੂਲ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਹੋ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਲਕਾ ਹੋ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਪੂਰਨ ਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਦਾਤਾ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ, ਸਭ ਵਿਧਿਆ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਨਾਰੀ ਸੋਹਣੀ, ਜੇਤੂ, ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚਕਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਤੇ ਤਪ ਕਰਣ ਗਈ, ਪਰਮ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਆਰੀਪਣ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲਿਆ। ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਤਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ।" ਉਸ ਬੇਚੈਨੀ ਤੋਂ, ਕੋਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਭਰੇ ਹੋਠਾਂ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਬੇਲਟਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਲ, ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਧੀ, ਐਸੀਆਂ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਰੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਨਗਰੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਮਹਲਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਚਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲ-ਕੁੰਡ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜ੍ਹਕਾਂ, ਮਣਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ, ਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਸਨ। ਅਣਗਿਣਤ ਮਹਿਲ ਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਮੁੱਖ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ: ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ, ਚੰਦਰਕਾਂਤੀ, ਸੂਰ੍ਯਕਾਂਤੀ, ਗੰਭੀਰਾ, ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ, ਸੁਜਾਤਾ, ਮੁੰਜਕੇਸ਼ਿਨੀ, ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਸ਼ਸ਼ਿਨੀ, ਚਾਰੁਕਨਿਆ, ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀ, ਧਨਿਆ, ਪੀਨਪਯੋਧਰਾ, ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ, ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਾ, ਅਮ੍ਰਿਤਾ, ਸਵਯੰਪ੍ਰਭਾ, ਚਾਰੁਮੁਖੀ, ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ, ਵਿਭਾਵਰੀ, ਜਯਾ, ਵਿਜਯਾ, ਜਯੰਤਿ, ਅਪਰਾਜਿਤਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕੁੜੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁੜੀਆਂ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਾਸ ਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜੀ ਹੋਈਆਂ, ਮੰਗਲਮਈ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਸੁਚੱਜੀਆਂ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝਲਦੀ ਹੋਈ, ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਰੀਪਣ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਲੈ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਵੇਲੇ, ਚਮਪਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪੁੰਨਾਗ ਤੇ ਨਾਗ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਪੂਰਨ ਯੌਵਨਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗਦੀ ਹੋਈ, ਉਥੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਅਸਥਾਨ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਲ ਪੈਰ ਧੋਣ ਤੇ ਆਚਮਨ ਲਈ ਜਲ ਲਿਆ।" ਦੇਵੀ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਸਨ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਤੇ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵੇਖ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ! ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਜਾਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰਲੋਕ, ਉਥੋਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਪਹਾੜ ਤੱਕ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।