ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਗਨੀ ਦੀ ਜੀਭ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਵੇਂ ਟਵਸ਼ਟ੍ਰਿ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਹ ਇਕ ਕੁਵਾਰੀ ਕੁੜੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ ਗਏ। ਉਸ ਮਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਾ? ਤੇਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਤੀ?” ਉਹ ਕੁੜੀ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ—ਕਾਲੀ, ਚਿੱਟੀ, ਤੇ ਪੀਲੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਜੀਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀ।” ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਹੋਣਗੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕਾਰਣ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ: “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ—ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਕਾਲਾ—ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ। ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਰੂਪ, ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਮਾਇਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਵਾਲਾ, ਭਿਆਨਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਉਭਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਰੌਦ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਂਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਕੁਵਾਰੀ ਮਾਂਧੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੁਕ ਗਈ। ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਦੇਵੀ ਅਚਾਨਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਵੱਡੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਣ ਲਈ ਸਫੈਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਮਾਂਧੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮਨਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਕਠਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਕਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਉਭਰੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਚੰਗੇ ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨ-ਜਾਤ ਰਚਨਾ ਵਧੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦੀ, ਵਧਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਦੇ ਜਰੀਏ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ; ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸਫੈਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਭਸਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਉੱਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਾਂਵਾਂ-ਅੱਖ ਵਾਲੀ ਮਾਂਧੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਤੂੰ ਇਹ ਉਪਵਾਸ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ? ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ; ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਵਰ ਦਿਆਂ?” ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕਾਂਵਾਂ-ਅੱਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਫਲਣ ਲੱਗੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨ-ਜਾਤ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਤਪਸੀ, ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ, ਫਿਰ ਚਾਰ ਵੰਡ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣ ਗਏ; ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਸਥਿਰ, ਉਹ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੁਆਰਾ—ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਸਦਾ—ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਸੁਣ, ਉਸ ਤ੍ਰਿਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਦੇਸ਼, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।” ਉੱਥੇ, ਰਚਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ। ਕਈ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ; ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਥਾਂ ਅਮਿਤਾਖਸ਼ਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀ ਦੇਵੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਨਰਮ ਨਾਮ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹਨ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਹਨ। ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਰੂਪ ਤੇ ਸੋਹਣੀ, ਹੋਰ ਰੌਦ੍ਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਪਰਮ ਤੇ ਅਪਰਮ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਉਹ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕੁਝ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ; ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਰਚਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਧੀ, ਅਪਰਕਟ ਜਨਮ ਵਾਲੀ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਹੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਹੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਅੱਖਰ; ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾ ਦੇਵੀ।” “ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਸਭ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ। ਤੂੰ ਸ੍ਵਾਹਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਸ੍ਵਧਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਤੂੰ ਮੂਲ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ। ਤੂੰ ‘ਓਮ’ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੂਲ ਹੈ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਜਾਨਵਰ ਤੇ ਪੌਦੇ ਦੀ। ਤੂੰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਪੂਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ। ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਤੇ ਸਭ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਾਲਕ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ। ਜੋ ਪੁਰਸ਼, ਇਕ ਮਾਸਿਕ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਧ ਔਰਤ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਹੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ। ਉਹ ਔਰਤ ਸੱਚੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮਨਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਗਈ, ਪਰਮ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਵਾਰੀਪਣ ਦਾ ਵਰਤ ਲਿਆ।