ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਗਣਾਂ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੋਲੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥੋ-ਹੱਥ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਦੇਵਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਹੈ, ਅੰਧਕਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਆਓ, ਅਸੀਂ ਇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ,' ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤਿੰਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਖਮ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਰਤ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਜਨਮ ਲੈ ਲੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਸੀ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਵਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਨੱਕ, ਮੋਹਕ ਮੱਥਾ, ਪਿਆਰਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁ proportionate ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਵੇਂ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਜੀਭ ਲਈ ਕਹੇ, ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ? ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ!" ਉਹ ਕੁੜੀ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ—ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤੇ ਪੀਲਾ—ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਜੀਵੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ!" ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਲ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਸਦਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀਂ।" "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤੇਰੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵੀ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਤੇਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਧਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਚਿਹਰਾ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਤਿੰਨ-ਰੰਗਾ ਹੋਣਾ—ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ—ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ, ਤੇ ਕਾਲਾ—ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ। ਚਿੱਟਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ-ਮੁਖੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਰੂਪ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁਮਾਇਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਾਲਾ ਰੂਪ, ਭਯਾਨਕ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ, ਤੇ ਉਭਰੀ ਹੋਈ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ, ਰੌਦ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟਾ ਰੰਗੀ, ਉਜਲ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਮਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਵਰ-ਦਾਤਾ ਦੇਵੀ, ਵਾਈਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆਨ-ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਸਾਰੇ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਕੁੜੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਕਾਲੀ, ਵੱਡੀ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਭਯਾਨਕ, ਉਭਰੀ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਪਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨ-ਜਨਮ ਰਚਨਾ ਵਧੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਵਧਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?" ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਯੋਗ-ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵਾਈਟ ਪਹਾੜ ਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ, ਕਮਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ ਜਲ ਗਏ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਕੁੜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ-ਮੁਖੀ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ? ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਵਰ ਦਿਆਂ?" ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਕਮਲ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਮਨ-ਜਨਮ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਝ ਤਪਸਵੀ, ਕੁਝ ਹੋਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਹੋਰ, ਚਾਰ ਵੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਏ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਿਆ; ਅਡੋਲ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਗਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਹੀ—ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ, ਤੇ ਸਦਾ—ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਣ, ਉਸ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਦੇਸ਼, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।" ਉਥੇ, ਰਚਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਅੱਖਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕਈ ਥਾਂ ਉਹ ਵਾਗੀਸ਼ਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ; ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਅਮਿਤ-ਅੱਖਰਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਥਾਂ ਗਿਆਨ-ਆਦੇਸ਼, ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਵਿਭਾਵਰੀ ਦੇਵੀ। ਜਿਤਨੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਨਾਮ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਹੈ, ਹੇ ਵੱਡੀ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਲਾਲ ਰੂਪ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਉਹ ਦੂਜੀ, ਰੌਦ੍ਰੀ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੇ ਅਪਰਮ ਦੋਹਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸਚ-ਮੁਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਗੀਤ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ-ਗੁਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਚਲਣ-ਅਡੋਲ, ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।