ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਲੀਆਂ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਗਏ ਅਤੇ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਧਰਣੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੁਝ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਭਵਾਨੀ ਨੂੰ ਹਰਿ, ਈਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਨੀਵਾਂ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।” ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ। ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਰਤਨ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਵੱਡੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਜੋ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਹਾਥੀ ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਘੋੜੇ ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਡੋਲਫਿਨ, ਕੁਝ ਸੂਰ, ਕੁਝ ਗਧੇ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ ਤੇ ਮੱਛੀ ਦੇ ਮੁੰਹ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਅਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਣਾ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਦੌੜ ਰਹੇ, ਕੁਝ ਚੀਕਣ ਲਗੇ, ਕੁਝ ਹੱਸਦੇ, ਕੁਝ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ 'ਚ ਗੱਜਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਮੁਖੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੱਥੇ ਲੈ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੋਰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ-ਹੱਥਾਂ ਲੜਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੈਤਿਆ ਅੰਧਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।’ ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹਾਂ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਿਨਾਕੀਨ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਮਹੇਸ਼, ਤਿੰਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਮ ਪੂਰਨ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਕੁਆਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਗਈ। ਉਹ ਕੁਆਰੀ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਲੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਨੀਲੇ ਤੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ, ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ, ਮੱਥਾ ਸੋਹਣਾ, ਚਿਹਰਾ ਮਨਮੋਹਣ ਅਤੇ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਯੰਗ ਸੁਮਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣ ਇਕੱਠੇ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਟਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ? ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਤੀ!” ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਦਾ ਰੰਗ ਤਿੰਨ ਸੀ—ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪੀਲਾ। ਉਹ ਆਖੀ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵੋ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤਿੰਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ ਹੋਵੇ; ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੀ।” ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੇਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਮ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਤੇਰੀਆਂ ਗੁਣਵਾਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਸਫਲਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਤੇਰਾ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸਵਰੂਪ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ—ਚਿੱਟਾ, ਲਾਲ ਤੇ ਕਾਲਾ—ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੋ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਨਿਤੰਭ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ, ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਪਤਲੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰੀ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁਮਾਇਆ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਲੀ, ਡਰਾਉਣੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਉਹ ਰੌਦ੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀ, ਤੇਜਸਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਕੇ ਸਫੈਦ ਪਹਾੜ ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪस्या ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਕੁਆਰੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ ਤੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਣ ਚਲੀ ਗਈ। ਕਾਲੀ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਚੰਗੇ ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ; ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਨੋਜਾਤ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਵਧੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, “ਮੇਰੀ ਰਚਨਾ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵਧ ਰਹੀ?” ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਮਵਤੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ; ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਕੁਆਰੀ, ਜੋ ਸਫੈਦ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਪਾਪ ਉਸਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੜ ਗਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਕੁਆਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਇਹ ਤਪ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ? ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁਆਰੀ, ਕੀ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹੈਂ?” ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋ ਸਕਾਂ।