ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਵਿਅਪਕ ਵਿਵਸਥਾ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਲਕੂਚਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੱਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਉਥਲੇ ਲੋਕ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਚੋਟੀ ਰਤਨਾਂ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਵੱਧਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹਨ, ਦੁੱਧ ਦੇ ਨਸ਼ੇਲੇ ਪਦਾਰਥ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਰੇਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਚੰਦਰਦੀਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਅਤੇ ਸੂਰ્યਕਾਂਤਾ ਦੋ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਦ੍ਰਵਤੀ ਵੱਡੀ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫਲਦਾਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆ ਹਨ। ਇਹ ਕੁਰੁਵਾਸ਼ਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਪਰੇ, ਸੂਰਯਦੀਪਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੀ ਗੋਲ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ। ਇਸਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਉਚਾਈ ਦੋਵੇਂ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹਨ। ਉਥੋਂ ਸੂਰਯਵਰਤਾ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਪਰੇ, ਰੁਦ੍ਰਾਕਰਾ ਟਾਪੂ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਲ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਵਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਹਵਾ ਦਾ ਰੂਪਧਾਰੀ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥਲੇ ਲੋਕ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਧਰਤੀ-ਕਮਲ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਨੌ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਇੰਦਰ, ਕੇਸੇਰੁ, ਤਾਮਰਵਰਨ, ਗਭਾਸਤੀ, ਨਾਗਦੀਪ, ਸੌਮਯ, ਗੰਧਰਵ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਭਟਾਰਾ। ਹਰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਵੰਸ਼ੀ ਪਰਬਤ ਹਨ: ਮਹਿੰਦਰ, ਮਲਯ, ਸਾਹਿਆ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ, ਰਿਕਸ਼, ਵਿਂਧਿਆ, ਅਤੇ ਪਰਿਆਤ੍ਰ। ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਪਰਬਤ ਹਨ: ਮੰਦਰ, ਸ਼ਰਦਾ, ਦਰਦੁਰ, ਕੋਲਹਲ, ਸੁਰਮਾ, ਮੈਨਾਕ, ਵਿਦਿਊਤ, ਵਰੰਧਾਮਾ, ਪੰਡੁਰ, ਤੁੰਗਪ੍ਰਸਥ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਯੰਤ, ਰੈਵਤ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ, ਗੋਮੰਤ, ਚਿਤਰਕੂਟ, ਸ਼੍ਰੀਚਕੋਰ, ਕੁਟ, ਸ਼ੈਲ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਸਥਲ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪਰਬਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਯ ਅਤੇ ਮਲੇਛ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ: ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੂ, ਸਰਸਵਤੀ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਵਿਤਸਤ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ, ਸਰਯੂ, ਯਮੁਨਾ, ਇਰਾਵਤੀ, ਦੇਵਿਕਾ, ਕੁਹੁ, ਗੋਮਤੀ, ਧੁਤਪਾਪਾ, ਬਹੁਦਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਨਿਸ਼ਵਰਾ, ਗੰਡਕੀ, ਚਕਸ਼ੁਸ਼ਮਤੀ, ਲੋਹਿਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਿਕਸ਼ ਪਰਬਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਸ਼ੋਨਾ, ਜੋਤਿਰਥਾ, ਨਰਮਦਾ, ਸੁਰਸਾ, ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਦਸ਼ਾਰਣਾ, ਚਿਤਰਕੂਟ, ਤਮਸਾ, ਪਿੱਪਲਾ, ਕਰਟੋਯਾ, ਪਿਸ਼ਾਚਿਕਾ, ਚਿਤ੍ਰੋਤਪਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ, ਵੰਜੁਲਾ, ਬਾਲੂਕਾ, ਵਾਹਿਨੀ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ, ਵਿਰਾਜਾ, ਪੰਕਿਨੀ, ਰਿਰੀ, ਕੁਹੁ। ਵਿਂਧਿਆ ਪਰਬਤ ਤੋਂ: ਮਣਿਜਾਲਾ, ਸ਼ੁਭਾ, ਤਾਪੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਸ਼ੀਘਰੋਦਾ, ਵੇਸ਼ਣਾ, ਪਾਸ਼ਾ, ਵੈਤਰਨੀ, ਵੇਦੀ, ਪਾਲੀ, ਕਮੁਦਵਤੀ, ਤੋਯਾ, ਦੁਰਗਾ, ਅੰਤਯਾ, ਗਿਰਾ। ਸਾਹਿਆ ਪਰਬਤ ਤੋਂ: ਗੋਦਾਵਰੀ, ਭੀਮਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵੇਨਾ, ਵੰਜੁਲਾ, ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ, ਵਾਹਿਆ, ਕਾਵੇਰੀ। ਮਲਯਾ ਪਰਬਤ ਤੋਂ: ਸ਼ਤਮਾਲਾ, ਤਾਮਰਪਰਨੀ, ਪੁਸ਼ਪਾਵਤੀ, ਉਤਪਲਾਵਤੀ। ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਧੀਆਂ: ਤ੍ਰਿਯਮਾ, ਰਿਸ਼ਿਕੁਲਯਾ, ਇਕਸ਼ੁਲਾ, ਤ੍ਰਿਵਿਦਾ, ਲਾਂਗੁਲਿਨੀ, ਵੰਸ਼ਾਵਰ। ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਤੋਂ: ਰਿਸ਼ਿਕਾ, ਲੁਸਤੀ, ਮੰਦਾਗਾਮਿਨੀ, ਪਲਾਸ਼ਿਨੀ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਹੈ ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਜੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਲੂਣ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਕਦੇ ਅਕਾਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਂ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾਂ ਰੋਗ। ਉਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਵੰਸ਼ੀ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਲੂਣ ਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਦਯਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਜਲਧਰਾ (ਚੰਦਰ) ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇੰਦਰ ਵਰਖਾ ਵਜੋਂ ਵਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰੈਵਤਕ (ਨਾਰਦ) ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਧ ਆਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਆਮਾ (ਡੁੰਡੁਭੀ) ਪਹਾੜ ਹੈ, ਉਥੇ ਲੋਕ ਕਾਲੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਜਤਾ (ਸ਼ਾਕਾ) ਤੇ ਅੰਬਿਕੇਯਾ (ਵਿਭਰਾਜਸਾ, ਕੇਸਰੀ) ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕਾ ਦਰੱਖ਼ਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਤ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ—ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ: ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਕੁਮਾਰੀ, ਨੰਦਾ, ਵੇਣਿਕਾ, ਧੇਨੁ, ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ, ਗਭਾਸਤੀ। ਹੁਣ ਤੀਜੇ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਸੱਤ ਵੰਸ਼ੀ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੁਮੁਦ, ਵਿਦਰੁਮ, ਉਨਨਤਾ, ਹੇਮਪਹਾੜ, ਬਲਾਹਕ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਦ੍ਰੋਣ, ਪੁਸ਼ਪਵਾਨ, ਕੰਕਾ, ਕੁਸ਼ੇਸ਼ਯਾ, ਮਹੀਸ਼ਾ, ਹਰੀ, ਕਕੁਦਮਾਨ, ਮੰਦਰ। ਹਰ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ: ਕੁਮੁਦ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸ਼੍ਵੇਤਾ, ਉਨਨਤਾ ਦਾ ਲੋਹਿਤਾ, ਬਲਾਹਕ ਦਾ ਜੀਮੂਤਾ, ਦ੍ਰੋਣ ਦਾ ਹਰਿਤਾ, ਕੰਕਾ ਦਾ ਕਕੁਦਮਾਨ, ਮਹੀਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਕਕੁਦਮਾਨ ਦਾ ਕਪਿਲਾ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਦੋ ਨਾਮ ਹਨ: ਪ੍ਰਤਾਪਾ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾ, ਸ਼ਿਵਾ-ਯਸ਼ੋਦਾ, ਪਿਤ੍ਰਾ-ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਹ੍ਰਦਿਨੀ-ਚੰਦਰ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਾ-ਸ਼ੁਕਲਾ, ਵਰਣਾ-ਵਿਭਾਵਰੀ, ਮਹਤੀ-ਧ੍ਰਿਤੀ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਕੁਸ਼ ਦਾ ਡੰਡਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦਹੀਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਟਾਪੂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਹਾਂ ਵਾਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਕ੍ਰੌਂਚ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਲਤਾ, ਰੈਵਤ, ਮਨਸਾ, ਪਾਵਕ, ਅੰਧਕਾਰ, ਅਚ੍ਛੋਦਕ, ਦੇਵਵ੍ਰਿਤ, ਸੁਰਾਪਾ, ਦੇਵਿਸ਼ਟ, ਕੰਚਨ-ਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਦੇਵਾਨੰਦ, ਗੋਵਿੰਦ, ਦ੍ਵਿਵਿੰਦ, ਪੁੰਡਰੀਕ, ਤੋਸ਼ਾਸ਼ਯਾ। ਇਹ ਸੱਤ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ। ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਾ ਕੁਸ਼ਲਾ, ਮਾਧਵ; ਵਾਮਨ ਦਾ ਮਨੋਅਨੁਗਾ, ਸਮਵਰਤਕ, ਤੋਸ਼ਨਾਵਨ, ਸੋਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ; ਪਾਵਕ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ; ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਸਮੋਹਾ; ਮੁਨੀਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ; ਡੁੰਡੁਭੀ ਦਾ ਅਨਰਥ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਗੌਰੀ (ਪੁਸ਼ਪਵਾਹਾ), ਕੁਮੁਦਵਤੀ (ਤਾਮਰਵਤੀ), ਸੰਧਿਆ (ਸੁਖਵਾਹਾ), ਮਨੋਜਵਾ (ਕਸ਼ਿਪਰੋਦਾ), ਖ੍ਯਾਤੀ (ਗੋਬਾਹੁਲਾ), ਪੁੰਡਰੀਕ (ਚਿਤ੍ਰਵੇਗਾ), ਗੰਗਾ। ਬਾਕੀ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਘਿਉਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੁਣ ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਟਾਪੂਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਪੰਜਵਾਂ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਲਮਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਇਹ ਘਿਉਂ ਵਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ, ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਹਨ: ਸੁਮਹਾਨ, ਪੀਤਾ, ਸ਼ਤਕੌੰਭ, ਸਰਵਗੁਣਸੌਵਰਨ, ਰੋਹਿਤਾ, ਸੁਮਨਸਾ, ਕੁਸ਼ਲਾ, ਜੰਬੂਨਾਦ, ਵਿਦ੍ਯੁਤਾ। ਛੇਵਾਂ ਗੋਮੇਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਲਮਲਾ ਵਾਂਗ, ਸੁਰੋਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਮੇਦਾ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਤਵਸਰਾ ਤੇ ਕੁਮੁਦ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਕਰਕਾਂਡੇ ਦੇ ਰਸ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਮਾਨਸਾ ਪਹਾੜ ਪੁਸ਼ਕਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੱਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਅਨੇਕ ਸੰਸਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ, ਸੂਰ (ਵਰਾਹ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਇਕ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਾ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਧਰਣੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕਈ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਭਾਵਾ ਨੂੰ ਹਰਿ, ਈਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਤੇ ਕੌਣ ਛੋਟਾ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਚਤੁਰਮੁਖ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਜਿਸਨੇ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵਿਅਪਕ ਤੇ ਅਚੰਭੇਜਨਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਦਿਨ, ਵੱਡਾ ਭਗਵਾਨ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਪੁਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਦੇ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਗਰਜਦੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਦੇ ਹਾਥੀ ਜਾਂ ਘੋੜੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਕੁਝ ਦੇ ਸੂਰ, ਘੋੜੇ, ਗਧੇ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ ਜਾਂ ਮੱਛੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਨ, ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ ਹੋਏ ਸਨ।" "ਕੋਈ ਗਾਉਂਦੇ, ਕੋਈ ਨੱਚਦੇ, ਕੋਈ ਦੌੜਦੇ, ਕੋਈ ਚੀਕਦੇ, ਕੋਈ ਹੱਸਦੇ, ਕੋਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਗਰਵ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਤੀ ਲੜਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਗੌਰੀ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਓਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੀ ਉਤਾਵਲ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹਨ?'" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਦੈਤ੍ਯ ਅੰਧਕਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਆਓ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਕੋਲ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।