ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਰੁਣੋਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਾਨਸਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅਸੀਤੋਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਝੀਲਾਂ ਕਮੁਦਾ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਅਤੇ ਕਹਲਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਰੁਣੋਦੇਯਸਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਪੂਰਬੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਵਿਕੰਕਾ, ਮਨੀਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਸੁਪਾਤ੍ਰਾ, ਮਹਾਨ ਉਪਲਾ, ਮਹਾਨੀਲਾ, ਕੁੰਭਾ, ਸੁਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮਦਨਾ। ਫਿਰ ਵੇਣੁਨੱਧਾ, ਸੁਮੇਦਾ, ਨਿਸ਼ਾਧਾ ਅਤੇ ਦੇਵਪर्वਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਉੱਤਮ ਚੋਟੀਾਂ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਮਾਨਸਾ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਨ: ਸ਼ੈਲਸ੍ਤ੍ਰੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ। ਕਪੀ, ਸ਼ਤਾਮਕਸ਼ਾ, ਤੁਰਗਾ, ਸਾਨੁਮਾਨ, ਤਾਮ੍ਰਾਹਾ, ਵਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਨਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਸਮੂਲਾ, ਸਰਲਾ, ਰਤਨਕੇਤੁ, ਏਕਮੂਲਾ, ਮਹਾਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਗਜਮੂਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਵਕਾ ਵੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਪੰਚਸ਼ੈਲਾ, ਕੈਲਾਸਾ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਹੁਣ ਉੱਤਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ: ਕਪਿਲਾ, ਪਿੰਗਲਾ, ਭਦ੍ਰਾ, ਸਰਸਾ, ਕਮੁਦਾ, ਮਧੁਮਾਨ, ਗਰਜਨਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕਟਾ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿ੍ਰਸ਼ਣਾ, ਪਾਂਡਵਾ, ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਿਰਸਾ, ਪਰਿਆਤ੍ਰਾ, ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਉਥੇ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਹੰਸਕੂਟਾ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਹੰਸਾ, ਕਪਿੰਜਲਾ, ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੈਲਾ। ਨੀਲਾ, ਕਨਕਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਪੁਸ਼ਕਰਾ, ਮੇਘਸ਼ੈਲਾ, ਵਿਰਾਜਾ, ਜਰੂਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰਾ—ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ, ਮੈਦਾਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕਮੁਦਾ ਦੇ ਹੱਦ ਵਿਚ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਘਾਟੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਇਕ। ਝੀਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਡੋਣਾ ਜਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਮਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਸਰਸ ਹੈ, ਹਰ ਥਾਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਰਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਝੀਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਮਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪੱਤੀਆਂ ਉੱਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਖਿੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਪੂੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਹਨ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਸਵੈ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਬਿਲਵਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅੱਧਾ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤੇ ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਹਨ। ਫਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਨ, ਹਰੇ ਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਅੰਬ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਸਵਾਦ, ਹਰ ਇੱਕ ਡਰਮ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ। ਡਿੱਗੇ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜੰਗਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀਵਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਅਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੁਨੀ, ਜੋ ਬਿਲਵਾ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਜੋੜੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਰਤਨ ਚੋਟੀਆਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਦੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਖਾਲੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਖਿੜਾ ਕਮਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦਾ ਜਲਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਅੱਧਾ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਹਨ। ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਜਿੰਨੇ, ਤੇ ਸ਼ਾਖਾਂ ਤਿੰਨ ਹਸਤ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਚੌੜੀਆਂ, ਤੇ ਪੂੰਛੀਆਂ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਚੂਨ ਲਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਪੂਰਾ ਜੰਗਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਭੰਭੀਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਦਾਨਵ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਕਿਨਨਰ, ਅਪਸਰਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਕਸ਼ਯਪ ਜੀ ਦੀ ਕुटੀ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਕਈ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਨੀਲਾ ਪਹਾੜ ਤੇ ਕੁੰਭਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੁਖਾ ਨਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵੱਡਾ ਜੰਗਲ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਲਮੀ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਜੋ ਪਚਾਸ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਤੀਹ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੁੱਖ ਅੱਧਾ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਅਟੱਲ, ਤੇ ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੇ, ਵਕਰੀ ਤੇ ਵੱਡੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ। ਇਹ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਪੂਰਨ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਐਰਾਵਤ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਤੇ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਬੂਟੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿਚ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਵਾਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ, ਤੇ ਕਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਆਨੰਦ ਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।