ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਰਸ ਵਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—all ਨੇ ਉਸ ਰਸ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀਆ। ਇਹ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੀ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ "ਜੰਬੂਦਵੀਪ" ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵਿਪੁਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅੰਜੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵਧਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ "ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ"। ਇਹ ਰੁੱਖ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਮੋਟਾ ਤਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਸਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਲੱਗਦੇ, ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਤੇ ਮੋਹਕ ਹੁੰਦੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ। ਉਥੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਨੂੰ "ਕੇਤੁਮਾਲਾ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਤਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਚੈਤਯ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੇਤਰ "ਕੇਤੁਮਾਲਾ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ, ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਟ ਰੁੱਖ (ਬੜ) ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਵਟ" ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਤਣਾ ਬਹੁਤ ਚੌੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਗੁੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੰਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਨਿੱਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਜੀਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਘੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਉੱਤਰਾ-ਕੁਰੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅਜੋਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਰਾਗ-ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ "ਉੱਤਰਾ-ਕੁਰੂ" ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ। ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਠੰਢੀਆਂ, ਸੁਗੰਧਤ, ਹੌਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਰੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ "ਚੈਤ੍ਰਰਥ", ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ "ਗੰਧਮਾਦਨ"—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨੌਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਗ-ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਲ-ਸੰਚਾਰਣ ਯੰਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ; ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਥੱਲੇ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਦਾ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਤੇ ਕਹਲਾਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ "ਅਰੁਣੋਦਾ" ਝੀਲ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ "ਮਾਨਸਾ", ਪੱਛਮ ਵੱਲ "ਅਸੀਤੋਦਾ", ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ "ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ"—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮੁਦ, ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਤੇ ਕਹਲਾਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ "ਅਰੁਣੋਦਯਾਸਯਾ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਵਿਕੰਕ, ਮਣੀਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਸੁਪਾਤ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਉਪਲਾ, ਮਹਾਨੀਲ, ਕੁੰਭ, ਸੁਬਿੰਦੁ, ਮਦਨ। ਫਿਰ ਵੈਨੁਨੱਧ, ਸੁਮੇਦਾ, ਨਿਸ਼ਾਧ, ਅਤੇ ਦੇਵਪਹਾੜ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ "ਸਿੱਧ ਪਹਾੜ" ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਮਾਨਸਾ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਹਾਨ ਟਿੱਲੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ: ਸ਼ੈਲਸਤ੍ਰੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਰਾ, ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ। ਫਿਰ ਕਪੀ, ਸ਼ਤਮੱਖ, ਤੁਰਗ, ਸਾਨੁਮਾਨ, ਤਾਮ੍ਰਾਹਾ, ਵਿਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਨਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਸਮੂਲਾ, ਸਰਲਾ, ਰਤਨਕੇਤੁ, ਏਕਮੂਲਾ, ਮਹਾਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਗਜਮੂਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਵਕਾ ਵੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਪੰਚਸ਼ੈਲ, ਕੈਲਾਸ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ: ਕਪਿਲਾ, ਪਿੰਗਲਾ, ਭਦ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਸਰਸ, ਕੁਮੁਦ, ਮਧੁਮਾਨ, ਗਰਜਨ, ਅਤੇ ਮਰਕਟ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਪਾਂਡਵ, ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰਸਾ, ਪਰਿਯਾਤ੍ਰ, ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ ਝੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ, ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ: ਹੰਸਕੂਟ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਹੰਸ, ਕਪਿੰਜਲ, ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ, ਅਤੇ ਇੰਦਰਸ਼ੈਲ। ਨੀਲਾ, ਕਨਕਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਮੇਘਸ਼ੈਲ, ਵੀਰਜ, ਜਾਰੂਚੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੇਂਦ੍ਰ—ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ, ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਦੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਾਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤਿੰਨ ਸੌ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਸੌ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਦਿਵ੍ਯ, ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਤ ਕਮਲ, ਜੋ ਡੋਣੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਮਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੱਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਖਿੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ "ਸ਼੍ਰੀਸਰਸ" ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਝੀਲ ਦੇ ਕਮਲ-ਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਮਲ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਰੁੱਖ, ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਦਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।