ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਦੰਬ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਝੁਕੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਬਹੁਤ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸੇ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਜੀਵ ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਘੋੜੇ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਵਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੰਬੂ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਰਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ੍ਰੋਸੀਆ (ਅਮ੍ਰਿਤ), ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਡਿਗਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਧੀਆ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬੇਮਿਸਾਲ ਗਹਣਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵਗਣ ਵਾਲਾ ਰਸ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ, ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਪੁਲਾ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਅੰਜੀਰ ਦਾ ਰੁੱਖ ਉਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਉੱਚਾ, ਮੋਟੇ ਤਣੇ ਵਾਲਾ, ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ-ਬਸਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਕੇਤੁਮਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣੋ: ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮਥਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ 'ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ; ਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਚੈਤਯ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ 'ਤੇ ਮਾਲਾ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਪਾਰਸ਼ਵਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਵਟ (ਬਨਿਆਨ) ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੋਂ ਵੱਧ ਖੇਤਰ 'ਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਮਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ, ਸਦਾ ਉੱਤਰਕੁਰੂ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ। ਹੁਣ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਹੁਣ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਖਦਾਈ ਹਨ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਇੱਥੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਠੰਢੀ, ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਹਣੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੁਣੋ, ਪਾਪ ਰਹਿਤੋ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ 'ਚ ਚਮਕਦੇ ਨਾਮ: ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੈਤ੍ਰਰਥ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੰਧਮਦਨ, ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨੌ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਾਮਦਾਇਕ ਬਾਗ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੁਖਦਾਈ ਹਨ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਜੜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੰਤਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਟਾਹਣੀਆਂ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ, ਕੰਵਲ, ਨੀਲੇ ਕੰਵਲ ਤੇ ਕਹਲਾਰਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਪਹਾੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਰੁਨੋਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਨਸਾ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਸੀਤੋਦਾ, ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਦ੍ਰਾ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਮੁਦ, ਸਫੈਦ ਕੰਵਲ ਤੇ ਕਹਲਾਰਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਰੁਨੋਦਾ ਦੇ ਪਹਾੜ, ਪੂਰਬ ਦੇ, ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੱਚ-ਸੱਚ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਵਿਕੰਕਾ, ਮਣੀਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਸੁਪਾਤ੍ਰਾ, ਉਪਲਾ ਮਹਾਨ, ਮਹਾਨੀਲਾ, ਕੁੰਭਾ, ਸੁਬਿੰਦੂ ਤੇ ਮਦਨਾ। ਵੇਣੁਨੱਧਾ, ਸੁਮੇਦਾ, ਨਿਸ਼ਾਧਾ, ਤੇ ਦੇਵਪਹਾੜ—ਇਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਹਨ; ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਚੋਟੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਪੂਰਬ 'ਚ ਸਿੱਧ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਖਦਾਈ ਹਨ; ਮਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ 'ਚ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸੇ, ਸੁਣੋ ਤੇ ਸਮਝੋ: ਸ਼ੈਲਾਸਤ੍ਰੀ, ਸ਼ੀਸ਼ਿਰਾ, ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ। ਕਪੀ, ਸ਼ਤਮਕਸ਼ਾ, ਤੁਰਾਗਾ, ਸਾਨੁਮਾਨ, ਤਾਮਰਾਹਾ, ਵਿਸ਼ਾ, ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਨਾ ਪਹਾੜ। ਸਮੂਲਾ, ਸਰਲਾ, ਰਤਨਕੇਤੁ, ਏਕਮੂਲਾ, ਮਹਾਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਗਜਮੂਲਾ, ਤੇ ਸ਼ਵਕਾ ਪਹਾੜ। ਪੰਚਸ਼ੈਲਾ, ਕੈਲਾਸਾ, ਤੇ ਹਿਮਵਾਨ—ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ; ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ। ਕਪਿਲਾ, ਪਿੰਗਲਾ, ਭਦ੍ਰਾ, ਸਰਸਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ, ਕਮੁਦਾ, ਮਧੁਮਾਨ, ਗਰਜਨਾ, ਤੇ ਮਰਕਟਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।