ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਪਰਿਕਰਪ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਅਧਾਰ ਚੌਂਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਗਾ ਸੀਮਾ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਠਰ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਜ্ঞানੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਆਧਾਰ ਚਾਰ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਆਧਾਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਆੜ੍ਹੇ ਤੇ ਲੰਬੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰਤਾਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਧਾਰ ਰਸਕਪੂਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਹਾਰ ਹਨ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬਾ ਨਾਮਕ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਰੁਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਜਗਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨਾਮਕ ਦਰੱਖਤ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਦੰਬਾ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਚਉਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜੰਬੂ ਨਾਮਕ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਤੁਰੰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਵੱਡੇ, ਮਿੱਠੇ, ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮਕ ਸੋਨਾ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਦੁੱਤੀ ਆਭੂਸ਼ਣ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—all ਜੰਬੂ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਅੰਬਰ ਵਾਂਗ ਪੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਬੂ ਦਰੱਖਤ ਦੱਖਣ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਖੰਡ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਪੁਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਅੰਜੀਰ (ਫਿਕਸ) ਦਾ ਦਰੱਖਤ, ਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਮਕ, ਵਧੀਆ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੰਦਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਗੰਧਰਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਤਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਵਟ (ਬੋਹੜ) ਦਾ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤਣਾ ਚੌੜਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਧ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦਰੱਖਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਲਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਤਰਾਕੁਰੂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਨਸਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਉੱਤਰਾਕੁਰੂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਗਤ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਤੇ ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਹ ਖੇਤਰ ਉੱਤਰਾਕੁਰੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸੁੰਦਰ ਹਨ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਠੰਢੀਆਂ ਸੁਗੰਧਤ ਹਵਾਵਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀਤਾ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੈਤ੍ਰਰਥ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਦੋਵੇਂ ਸੁੱਚੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨੌਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਨਨਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਗ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਜੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੀਲਾਂ ਕਮਲ, ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਤੇ ਕਹਲਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮੈਰੂ, ਉਸ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਚਾਰੋਂ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।