ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੋਕ 'ਸਵਰਗ' ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਆਪ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ 'ਸਵਰਗ ਨਗਰੀ' ਦੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੁਤਾਸ਼ਾ (ਅਗਨਿ) ਦੀ ਨਗਰੀ 'ਤੇਜੋਵਤੀ' ਹੈ। ਦੂਜੀ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ, ਜਿਸਦੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ ਹਨ, ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸੰਯਮਨੀ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਚੌਥੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤੀ' ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਵੀਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ੁੱਧਵਤੀ' ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਰੁਣ ਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਯੁ ਦੀ ਨਗਰੀ 'ਗੰਧਵਤੀ' ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ 'ਮਹੋਦਯਾ' ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਚੌਕ ਬੈਰਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਨਗਰੀ 'ਮਨੋਹਰਾ' ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਅਨਾਜ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੇਵ ਲੋਕ 'ਸਵਰਗ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ 'ਮੈਰੂ' ਪਹਾੜ ਦੇ ਗੁੰਦੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਫੈਲਾਅ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦਾ ਆਧਾਰ ਅੜਤਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਜਠਰ ਅਤੇ ਦੇਵਕੂਟ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੀਮਾ ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਮੈਰੂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਆਧਾਰ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਦੀਪ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਆਧਾਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਅੱਡੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਦੋਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰਤਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਅਸਲੀਗਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਉਪਵਨ ਹਨ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੰਧਮਾਦਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਪੁਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਪਹਾੜ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ, ਲਟਕਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਘੜਿਆਂ ਵਰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਖੁਲੀਆਂ ਕੇਸਰੀਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਹਿਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਦਰਾਸ਼੍ਵ ਨਾਮਕ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਖਾ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼੍ਣੁ) ਨੂੰ ਸਿੱਧਾਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਕਦੰਬ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਨੇ ਅਸ਼੍ਵ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਾਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਏ। ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਭਦਰਾਸ਼੍ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਪਹਾੜ ਗੰਧਮਾਦਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਫਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ, ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਨਰਮ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੋਂ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਕੇ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੰਬੂਨਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੋਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਆਦਿਕ ਇਸ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖ ਦੱਖਣ ਦੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 'ਜੰਬੂਦਵੀਪ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਵਿਪੁਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਦੱਖਣੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਅੰਜੀਰ ਰੁੱਖ 'ਸ਼੍ਰਿੰਗ' ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਡਾਲੀ ਬਹੁਤ ਮੋਟੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਈ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਫਲ ਵੱਡੇ, ਸੁੰਦਰ, ਹਰ ਰੁਤ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ 'ਕੇਤੁਮਾਲ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਡਾਲੀ ਉੱਤੇ ਮਾਲਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ 'ਕੇਤੁਮਾਲ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੇਤਰ 'ਕੇਤੁਮਾਲ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜ ਸੁਪਾਰਸ਼ਵ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਵਟ (ਬੋਹੜ) ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਡਾਲੀ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਲਟਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਿੱਧ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਫਲ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਘੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਟਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੁੱਖ ਉੱਤਰਾ-ਕੁਰੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸੱਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਦੀਆਂ ਨਗਰੀਆਂ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਅਚੰਭਤ ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।