ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਦੋਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਰਣ ਨਾਲ ਰਚਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਕਮਲ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪਹਾੜ ਮੈਰੂ ਖੜਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ—ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੀਲਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭੰਭੀ (ਮਧੁਮੱਖੀ) ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਪਾਸਾ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਰੂ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਧੂੰਏ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਯੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਲਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਚੋਟੀ ਪਿਆਲੇ (ਥਾਲੀ) ਵਰਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਤੀ-ਦੋ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮਾਪ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਘੇਰਾ ਨੱਬੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਚੌਕੋਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਛਿਆਨਵੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਹਾੜ ਅਸਮਾਨੀ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਪਲਾਟੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੇ ਆਨੰਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਸੇਬੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕੇਤੁਮਾਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੂ ਹਨ, ਜੋ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨਾਂ ਲਈ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ। ਉਸ ਕਮਲ ਦਾ ਮੱਧ-ਭਾਗ (ਪਰਿਕਰਪ) ਸਰਵਤ੍ਰ ਗੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌ ਅਤੇ ਛੇ ਰੇਸ਼ੇ (ਤੰਤੁ) ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੌਰਾਸੀ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰੇਸ਼ੇ ਖਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤੰਤੁ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ ਹੈ; ਉਥੇ ਚਾਰ ਪੰਖੜੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਚੌਦਾਂ ਯੋਜਨ ਦੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ "ਕਰਨਿਕਾ" ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ: ਇਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਤਨ ਪੰਖੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪੰਖੜੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਹਨ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਲਾਲੀਏ ਰੰਗ ਦੇ, ਸੁੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰਲੇ ਖੱਡਾਂ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੌ ਪੰਖੜੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਪਰਮ, ਗੋਲ ਪਹਾੜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਚੌਕੀਆਂ ਤੇ ਮੰਚ ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜੜਾਊ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਸਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ "ਮਨੋਵ੍ਰਤੀ" ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਥੇ, ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਚੌਂਹ-ਮੁਖੀ ਭਗਵਾਨ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਭੇਟਾਂ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਹੋਮਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾਏ, ਨਿਮਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੈਰਾਗੀ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤੇ, ਸੁੰਦਰ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੈਰੂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਜੜਾਊ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਹਨ। ਉਥੇ ਚੱਕਰਪਾਤਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਘੇਰਾ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਾਰੁਧੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਹੁਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚਲੇ ਪਲੇਟੂਆਂ, ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਸੁਣੋ। ਚੱਕਰਪਾਤਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੱਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਵਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਲੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਦਯਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਧੀ ਸਮੇਂ, ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਪਰਮ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਵਿਚ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਥੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਰਵਾਜੇ ਜਾਮਬੂਨਾਦ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ, ਜੋ ਵੀ ਪਰਮ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਸਰੋਵਰ ਹਨ, ਸਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲਤਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਅਤੇ ਝੰਡੀਆਂ-ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਨਗਰੀ ਪੁਰੰਦਰ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅਮਰਾਵਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਹੀਰਾ ਅਤੇ ਬੈਰਿਲ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਕ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ, ਪਹਾੜਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।